"Gent aanvaardt geboorteakte, Leuven niet": wensouders Pieter-Jan en Joost klagen ongelijke behandeling in België aan bij draagmoederschap

Pieter-Jan en Joost, een koppel uit Leuven, zijn de 2 papa's van Flo en Bonnie. De eeneiige tweeling werd een jaar geleden geboren in de VS, met de hulp van een Amerikaanse draagmoeder. Met de zaadcel van 1 van de papa's en een eicel van een aparte donor, werd in een labo een embryo gecreëerd, dat werd ingeplant bij de draagmoeder. 

Zo'n traject van draagmoederschap in de VS kost veel geld. "Ik denk dat we toch rond de 180.000 euro zitten", zegt Pieter-Jan. "We hadden de pistes van pleegouderschap en adoptie onderzocht, maar voor ons bleek dit de enige manier om onze kinderwens te vervullen." 

Commercieel draagmoederschap is controversieel. In ons land bestaat geen specifiek wetgevend kader voor draagmoederschap, maar het is wel verboden om geld te betalen voor een kind. In de VS ligt dat anders, daar is commercieel draagmoederschap booming business én is het wettelijk geregeld. 

Nog voor de zwangerschap tekenen de draagmoeder en de wensouders een bindend contract, met afdwingbare afspraken over vergoedingen en alle medische aspecten van de zwangerschap en de bevalling. Draagmoeders worden er ook betaald. Op Amerikaanse websites circuleren bedragen rond de 65.000 dollar, zo'n 60.000 euro.

"Een kind dragen voor iemand anders gaat heel ver. We vinden het dus niet zo vreemd dat je daarvoor vergoed wordt, en in de VS kan dat", zegt Pieter-Jan. 

Pieter-Jan en Joost zijn in de VS de enige juridische ouders, de draagmoeder staat niet op de geboorteakte. Eenmaal terug in België krijgt het koppel problemen. "Toen we ons in Leuven aanmeldden bij de dienst Burgerlijke Stand, kon de ambtenaar het buitenlands geboortecertificaat niet aanvaarden." 

In ons land is de vrouw die bevalt van het kind altijd de juridische moeder, haar naam komt op de geboorteakte. Een geboorteakte met 2 vaders bestaat eigenlijk niet volgens het Belgisch recht. Of een buitenlandse geboorteakte met 2 vaders in ons land erkend wordt, hangt af van de gemeente waar je woont. 

"Je hebt evenveel verschillende beleidslijnen als er gemeenten zijn", stelt professor Familierecht Frederik Swennen (UA). "In sommige gemeenten kan je terecht, bijvoorbeeld in Gent. Maar soms weigert de gemeente elke medewerking, zoals in Leuven." "In een klein land als België betekent het dat je 30 kilometer verderop wél wordt aanvaard als papa", bevestigt Pieter-Jan. "Maar als wij geen vaders worden, dan hebben onze kinderen geen ouders." 

Pieter-Jan en Joost worden niet erkend als vaders, en dat heeft grote gevolgen. Bonnie en Flo worden ingeschreven in het vreemdelingenregister en krijgen een tijdelijke verblijfskaart. Pieter-Jan en Joost moeten een procedure starten bij de familierechtbank. Zo'n procedure kan maanden tot zelfs jaren duren, en brengt heel wat extra stress en kosten mee, zegt het koppel. 

"We hebben geen recht op ouderschapsverlof, en ook op het groeipakket hebben we lang moeten wachten. Dus het is absoluut niet zomaar een klein administratief dingetje." 

Mohamed Ridouani (Vooruit), burgemeester van Leuven, reageert op het verhaal van Pieter-Jan en Joost. "Door het gebrek aan wetgeving over draagmoederschap, worden de gemeenten verplicht zonder context of regels te werken. In Leuven oordeelt de burgerlijke stand dat het aan de rechtbank is om de juridische ouders te erkennen."

Ridouani begrijpt naar eigen zeggen wel de frustratie van de ouders. Hij kijkt naar de federale regering, die in het regeerakkoord het voornemen heeft opgenomen om een wettelijk kader voor draagmoederschap uit te werken.

Buitenlands draagmoederschap kost dus veel geld, en brengt heel wat onzekerheid met zich mee. Daarom kloppen Pieter-Jan en Joost aanvankelijk eerst aan bij een Belgisch ziekenhuis. Els, de zus van Pieter-Jan, was bereid om draagmoeder te zijn voor het koppel. 

“Het leek me eigenlijk eenvoudiger dan die Amerikaanse piste” zegt Els. “Mijn eigen kinderwens was ook al vervuld. En dan zijn we een paar keer samengekomen om het in detail te bespreken.”

In België zijn er vandaag 6 grote ziekenhuizen die draagmoederschap begeleiden. Een groot verschil met de VS is dat draagmoeders in ons land niet betaald mogen worden. Enkel de onkosten worden vergoed. Na de geboorte is de draagmoeder de juridische moeder, via adoptie kan ze het kind dan afstaan aan de wensouders. 

Els, Pieter-Jan en Joost melden zich aan bij een ziekenhuis en starten met een screening. Het hele proces neemt bijna een jaar in beslag, maar uiteindelijk wordt Els niet aanvaard als draagmoeder, door haar medische voorgeschiedenis: ze onderging eerder al een keizersnede en een zware operatie. 

"Dat voelde toch een beetje als falen", vertelde Els. "Er is een traject in theorie, maar er is heel weinig kans om erdoor te geraken." 

Volgens professor Swennen ervaren wensouders het screeningsbeleid van de ziekenhuizen vaak als willekeurig. "Als een keizerlijke duim naar beneden of naar boven, wat voor wensouders als onvoorspelbaar en ongelijk overkomt." 

Petra De Sutter is nu bekend als politica voor Groen, maar ze maakte carrière als fertiliteitsarts in het UZ Gent en was een pionier in het begeleiden van draagmoederschap. Zij begrijpt de voorzichtigheid van de ziekenhuizen.

"Een zwangerschap blijft een risico voor de gezondheid van de vrouw en het kind", benadrukt ze. "Er zijn mensen die ernstig ziek worden of zelfs sterven. Dat is heel zeldzaam, maar je wil dat niet bij een draagmoeder zien gebeuren." 

"Het kan best zijn dat de ziekenhuizen vandaag wat voorzichtiger zijn dan nodig. Er is geen wettelijke kader, dus ziekenhuizen willen 0 risico." 

Na 20 jaar politieke discussie wil de regering-De Wever werk maken van een wettelijk kader voor draagmoederschap in de Belgische ziekenhuizen. In het regeerakkoord is sprake van een overeenkomst tussen wensouders en draagmoeder, die voor de geboorte nog bekrachtigd wordt door een familierechtbank. Daardoor zou adoptie niet meer nodig zijn. De draagmoeder mag niet betaald worden, maar krijgt wel een vergoeding voor de onkosten. 

Een helder vertrekpunt dus, maar het is en blijft een ethisch dossier met veel losse eindjes. "De moeilijkheid zal in de details zitten", zegt professor Swennen. "Wie krijgt precies toegang? Welke screening komt er? Wordt dat ook terugbetaald? Ik zou er mijn hand niet voor in het vuur steken dat er deze legislatuur een regeling komt." 

Waar het regeerakkoord niet over spreekt, is buitenlands draagmoederschap. De Sutter wijst erop dat ziekenhuizen ook mét een wettelijk kader nog altijd zullen screenen en dus wensouders zullen weigeren. "Er zullen nog altijd mensen naar het buitenland gaan en terugkomen met een kind dat ontstaan is uit draagmoederschap."

"Je kan erover discussiëren of je dat moet verbieden of bestraffen, maar ik ben daar geen voorstander van. Dat is niet in het belang van het kind", zegt De Sutter. 

Professor Swennen wijst ook naar de situatie in Italië, waar buitenlands draagmoederschap verboden en zelfs strafbaar is. "Maar dat werkt niet in de praktijk", zegt hij. "Die kinderen gaan nog altijd geboren worden, en dan moet men in het belang van het kind een oplossing vinden."

Enkele weken geleden werden Pieter-Jan en Joost door de familierechtbank dan toch erkend als juridische ouders van hun tweeling. Bonnie en Flo zijn intussen 1 jaar oud. Pieter-Jan en Joost vinden het uitblijven van een regeling voor kinderen geboren met behulp van buitenlands draagmoederschap jammer.

“Eigenlijk zeg je aan een deel van de bevolking: 'ouderschap is voor jullie geen optie. En we verplichten jullie om het dan maar te gaan zoeken in iets wat niet wettelijk beschreven is', met alle mogelijke problemen van dien.”