Van bij het begin van de oorlog in 1940 liet de Duitse bezetter zijn oog vallen op een gloednieuw modernistisch appartement aan de Brusselse Louizalaan. Het werd het hoofdkwartier van de Duitse veiligheidspolitie en haar beruchte Gestapo-afdeling. Maar ook het doelwit van een heldhaftige RAF-piloot. Het appartementsgebouw aan de Louizalaan is een van de 100 beslissende plekken in het nieuwe boek 'Het verhaal van België'.
De verborgen gruwelkelders van de Gestapo onder Brusselse modernistische appartementen
Op 20 januari 1943 vloog piloot Jean de Selys Longchamps met zijn jachtvliegtuig richting België. De officier van het Belgische leger was bij het begin van de Tweede Wereldoorlog gevlucht naar Engeland en had zich vervolmaakt tot piloot bij de Royal Air Force. Eerst bestookte hij volgens opdracht treinen en spoorwegen tussen Kortrijk en Gent.
Daarna besloot hij een plan uit te voeren waarop hij lang had gebroed: een wraakexpeditie voor de marteling van zijn vader die in het hoofdkwartier van de Duitse Gestapo in Brussel zou hebben plaatsgevonden. Zonder toestemming van zijn legeroversten vloog hij richting Brussel, laag over de stad, exact over de Emile De Motlaan. Zo kon hij het boordgeschut op zijn Hawker Typhoon heel precies op zijn doelwit richten, het Gestapo-gebouw op de brede Louizalaan. 5 werknemers vonden de dood tijdens de aanval, onder wie commandant Alfred Thomas. Gelijktijdig werd een deel van de sinistere archieven in het gebouw vernietigd.
Een oorlogshoofdkwartier was niet de bestemming die de modernistische architect en beeldend kunstenaar Stanislas Jasinski zijn gebouw in 1937 had gegeven. De Belgische Pool, die nog met Victor Horta en Henry Van de Velde had gewerkt, wilde een nieuwe stad vorm geven met gestandaardiseerde appartementencomplexen.
Op de Louizalaan nr. 453 bouwde hij Résidence Belvédère in 12 bouwlagen, met per verdieping één royaal appartement met 4 slaapkamers. Het gebouw steeg hoog uit boven de traditionele herenhuizen die in de volgende jaren stuk voor stuk zouden verdwijnen voor hoogbouw. Getooid met een enorme swastikavlag was de moderne residentie in 1943 een heel gemakkelijk herkenbaar mikpunt voor een op wraak zinnende piloot, Jean de Selys.
Intrek van Gestapo
De Duitsers hadden van bij het begin van de bezetting hun oog laten vallen op het comfortabele nieuwbakken gebouw op nummer 453 en lieten het opvorderen door de Sipo-SD. Terwijl generaal Alexander von Falkenhausen vanuit de Brusselse Wetstraat het militair bestuur van België in handen nam, hadden de Sicherheitspolizei (Sipo) en de Sicherheitsdienst (SD) de verantwoordelijkheid voor de ordehandhaving.
De Sipo-SD begon in Brussel met een 20-tal medewerkers en had tegen het einde van de oorlog meer dan 500 personeelsleden in dienst, zowel Duitsers als Belgische collaborateurs. Geleidelijk ontvoogdde de organisatie zich van het militair bestuur en kreeg verregaande bevoegdheden in België, van de strijd tegen smokkel, zwarthandel, werkweigeraars en contraspionage tot de vervolging van Joden en de onderdrukking van het verzet.
De Louizalaan kreeg de hoofdzetel van de Sipo-SD, ingedeeld in verschillende afdelingen. De meest beruchte was afdeling IV, die van de geheime politiedienst Gestapo. Ook vanuit de Louizalaan werden de gevangenis van Sint-Gillis, de Dossinkazerne van Mechelen en de forten van Breendonk, Dinant en Hoei aangestuurd.
De eenmansraid van Jean de Selys maakte de residentie op nummer 453 zo goed als onbruikbaar. Daarom werd er spoorslags verhuisd naar nummer 347, enkele honderden meters verder op de Louizalaan. Ook daar ging het om een nieuw en vooruitstrevend appartementsgebouw. Meteen werden ook hier, net zoals in de 453, de kelders omgebouwd tot cellen. Terwijl bovengronds het kantoorwerk plaatsvond, gebeurde ondergronds het vuile werk. In de kleine donkere kelderkoten werden mensen opgesloten, verhoord, afgeranseld en gefolterd. De verschrikking zou pas in september 1944 stoppen toen Brussel werd bevrijd.
De gebouwen aan de Louizalaan kwamen kort in handen van geallieerde militairen en werden daarna teruggegeven aan de eigenaars. De woonruimtes werden opgeknapt en de kelders weer bergruimte. Nieuwe generaties bewoners wisten niet welke gruwel zich had afgespeeld in hun kelders, of wilden het niet geweten hebben. De achtergelaten sporen lieten nochtans niets aan de verbeelding over.
Herdenkplaats
Het duurde tot 1994 voor André Dartevelle, documentairemaker van de RTBF, toegang kreeg tot de macabere kelders van nummer 347 en de sporen zag van de beproevingen en de waanzin. De kalklagen onthulden talloze inscripties met teksten, namen en tekeningen, deels leesbaar, deels uitgewist, in verschillende talen, gekerfd met vingernagels of metalen voorwerpen. Elke inscriptie verried bittere wanhoop.
De openbaarmaking van de akelige erfenis van de Louizalaan leidde tot een publieke vraag om van de appartementsgebouwen een getuigenadres te maken en van de kelders een herdenkingsplaats. De roep botste jarenlang op verzet van de private eigenaars.
Tot het Brussels Gewest in 2016 besliste om de ondergrondse ruimtes van beide gebouwen definitief te beschermen. Sindsdien moeten de kelders onaangeraakt blijven. Maar toegankelijk voor het publiek zijn ze nog steeds niet. De nummers 453 en 347 gaan vandaag anoniem op in de muur van appartementsgebouwen langs de altijd bedrijvige Louizalaan.
Hoe moeilijk het is om van de sombere kelders een herinneringsmonument te maken, zo gemakkelijk ging het voor de nagedachtenis van oorlogsheld Jean de Selys. Hij kreeg niet alleen een gedenkplaat op de voorgevel van nummer 453, maar ook een verguld bronzen borstbeeld op de middenberm van de Louizalaan. Nochtans werd hij voor zijn eigengereide exploot door zijn militaire oversten gesanctioneerd en zelfs gedegradeerd. Nog in hetzelfde jaar van de aanval op het Brusselse hoofdkwartier liep een zoveelste gevechtsmissie in zijn Hawker Typhoon fataal af voor de jonge aristocraat. Hij werd niet ouder dan 31.
Regionaal nieuws uit Brussel en Vlaams-Brabant
Gepubliceerd:
