Voor het eerst in 5 jaar zijn er verkiezingen in Myanmar. De militaire machthebbers willen daarmee naar eigen zeggen stabiliteit brengen, al worden de verkiezingen vooral een schijnvertoning genoemd. Van een blik op de geschiedenis van het Aziatische land wordt een mens niet vrolijk. Hoe zat die ook weer in elkaar?
Van onafhankelijkheid tot een (bijna-)revolutie
Myanmar werd pas in 1948 onafhankelijk na vele decennia van Britse overheersing. De 'Unie van Birma' heette het land toen nog. Niet dat het zich daarmee een stabiele en eensgezinde toekomst had verzekerd: al snel eisten verschillende bevolkingsgroepen zelfbestuur en kwamen ze in opstand, tegelijk probeerde China er het communisme binnen te brengen.
In 1962 greep het leger de macht en werd Birma een militaire dictatuur. Voor respect voor de mensenrechten moest je er niet zijn: kritiek op de 'junta' werd niet geduld, martelingen, politieke vervolgingen en dwangarbeid waren er schering en inslag.
Het leidde alleen maar tot almaar meer onrust, stakingen en opstanden, vaak geleid door jongeren en studenten. Toen studentendemonstraties in 1988 bloedig werden neergeslagen, barstte een volksopstand los. Op enkele maanden tijd leek het land op de rand van een revolutie te staan.
Maar ook deze keer schuwde het leger het geweld niet. Met een nieuwe coup probeerde het de orde te herstellen. Meer dan 3.000 burgers werden daarbij gedood.
De geboorte van Myanmar en een streepje democratie
De opstand leek toch iets te hebben veranderd. De militaire junta doopte Birma om tot Myanmar in 1989. Er kwamen economische hervormingen en in 1990 zelfs verkiezingen met verschillende partijen. De Nationale Liga voor Democratie (NLD), van wie de jonge Aung San Suu Kyi een van de leiders was, won die verkiezingen overtuigend.
De militairen aan de macht negeerden die resultaten en plaatsten onder meer Aung San Suu Kyi onder huisarrest. Dat bleef zo voor 20 jaar, zelfs ondanks de iconische status en de Nobelprijs voor de Vrede die ze sindsdien kreeg.
Nieuwe anti-regeringsopstanden in 2007, ook van boeddhistische monniken, leidden uiteindelijk tot nieuwe hervormingen en zelfs de oprichting van een parlement. De facto zetelden nog vele ex-militairen in het parlement en de regering, maar de veranderingen brachten wel hoop in het land. Aung San Suu Kyi en verschillende andere politieke gevangenen werden vrijgelaten. Wereldleiders waagden zich aan bezoekjes aan wat op een prille democratie leek.
Zuiveringsoperaties en een nieuwe staatsgreep
In 2015 won de NLD van Aung San Suu Kyi (opnieuw) de verkiezingen en opnieuw was er hoop op beterschap. Maar nog maar eens verviel het land in interne onrust met bovendien de snoeiharde aanpak - het woord genocide was niet van de lucht - van de Rohingya-moslims door het leger. Meer dan een miljoen onder hen vluchtten, de meesten naar Bangladesh. Het was en blijft zonder meer een zware smet op het blazoen van Aung San Suu Kyi.
Na nog maar eens een verkiezingsoverwinning van de NLD vond het leger het welletjes. In 2021 werden Aung San Suu Ky, andere politici en activisten weer opgepakt na beschuldigingen van fraude en volgde een nieuwe militaire staatsgreep. Generaal Min Aung Hlaing, de man die de Rohingya zo hard aanpakte, riep zichzelf uit tot leider van Myanmar. Het land sloot zich weer voor de rest van de wereld.
Nieuwe opstand
Jongeren, studenten en minderheidsgroepen die sinds 2010 van enige vrijheid hadden kunnen proeven, kwamen in opstand. Ettelijke duizenden sloten zich in de voorbije jaren aan bij guerillalegers en gewapende verzetsgroepen. Zij opereren onder de naam People's Defense Force (PDF) met 1 gezamenlijke vijand: de militaire junta. Er wordt strijd gevoerd in grote delen van het land.
Noem het een burgeroorlog of volksopstand, het leger heeft er de voorbije jaren de handen in elk geval mee vol gehad en enorme verliezen geleden. Ettelijke militairen zijn de voorbije jaren bovendien gedeserteerd uit onvrede met hun generaal.
Maar die opstand heeft ook de bevolking ongemeen hard getroffen. Volgens de VN zijn 3,5 miljoen mensen ontheemd of gevlucht. Voedselonzekerheid heeft "nooit geziene" niveaus bereikt, ook door de extreme inflatie in Myanmar, die voedsel voor velen gewoon onbetaalbaar heeft gemaakt.
...en nog een aardbeving
Myanmar was nog maar net bekomen van de tyfoon Yagi, die in september 2024 over land trok en door modderstromen en overstromingen honderden slachtoffers eiste, of daar was de volgende natuurramp. Eind maart 2025 trof een aardbeving met een kracht van 7.7 het centrum van het land.
Bij die aardbeving zijn meer dan 3.300 mensen omgekomen en raakten meer dan 4.500 mensen gewond. Ook de materiële schade was enorm. Volgens de Verenigde Naties zijn meer dan 3 miljoen inwoners op de een of andere manier getroffen.
Het People's Defense Force (PDF) liet weten de strijd tegen de militaire junta 2 weken te staken om de hulpoperaties in het land te vergemakkelijken. Defensief werd er wel verder gevochten, klonk het. PDF beloofde samen te werken met de Verenigde Naties en ngo's om te zorgen voor "veiligheid, transport en de oprichting van tijdelijke hulp- en medische kampen" in de gebieden die de groep onder controle heeft.
Het is een catastrofe van een dergelijk formaat dat ook de militaire junta wel verplicht was om zich open te stellen voor internationale hulp. Sinds de coup van 2021 duldde de junta immers geen pottenkijkers meer.
De VN waarschuwde nog dat er een groot tekort is aan medisch materiaal in Myanmar. Landen als Rusland, India, China en Thailand hebben in elk geval hulp gestuurd: zowel goederen als reddingsteams. Ook westerse landen stelden volop hulppakketten en -teams samen.
