Denemarken wil onderhandelen over meer Amerikaanse militaire aanwezigheid op Groenland, maar dan moet de toon van de Verenigde Staten ten opzichte van zijn bondgenoten wel veranderen. Dat zegt de Deense minister van Buitenlandse Zaken Lars Løkke Rasmussen in een diplomatische, maar scherpe reactie. "We staan open voor kritiek, maar de toon waarop die uitgesproken wordt, kan ik niet appreciëren."
Denemarken reageert op zware uithaal van Amerikaans vice-president Vance tijdens bezoek aan Groenland: "Jullie toon wordt niet geapprecieerd"
Lukas Lecluyse
Gepubliceerd:
Het bewogen bezoek van Amerikaanse vicepresident JD Vance aan Groenland blijft nog nazinderen. In een toespraak op de enige overgebleven Amerikaanse militaire basis haalde Vance scherp uit naar Denemarken. Volgens hem zijn de Groenlanders beter af zonder de Deense hulp en onder de vleugels van de VS.
"Ik denk dat het voor jullie veel beter zou zijn, als jullie onder de vleugels komen van de veiligheidsparaplu van de Verenigde Staten, dan onder die van Denemarken", sprak hij. "Onze boodschap naar Denemarken is erg duidelijk: jullie hebben geen goed werk geleverd voor de inwoners van Groenland. Jullie hebben ondergeïnvesteerd in de Groenlanders en in de veiligheidsinfrastructuur van dit ongelooflijk mooie land met zijn geweldige mensen."
"Dat moet nu veranderen", vindt Vance. "Omdat dat niet is gebeurd, is het standpunt van de president zoals het is."
Groenland en Denemarken: hoe zit dat?
Groenland is een autonoom gebied binnen het Koninkrijk Denemarken. Hoewel het formeel onder Deens bestuur valt, heeft Groenland sinds 1979 zelfbestuur en kreeg het in 2009 nog meer autonomie, waardoor het nu grotendeels zijn eigen binnenlandse zaken regelt.
Denemarken blijft echter verantwoordelijk voor defensie, buitenlandse zaken en monetaire zaken. Groenland heeft een eigen regering en parlement, maar gebruikt de Deense kroon als munt. Er is een groeiende beweging voor volledige onafhankelijkheid, maar economisch blijft Groenland sterk afhankelijk van Deense subsidies.
Uitspraken worden "niet geapprecieerd"
Uit de diplomatische, maar scherpe reactie van de minister van Buitenlandse Zaken Lars Løkke Rasmussen laat Denemarken blijken niet te zijn opgezet met de uitspraken van de Amerikaanse vicepresident.
"Uiteraard staan wij open voor kritiek, maar laat me eerlijk zijn, de toon waarop die wordt uitgesproken, kan ik niet appreciëren", zegt hij in een videotoespraak. "Dit is niet hoe je spreekt tegen je dichte bondgenoten, en ik beschouw de VS en Denemarken nog steeds als dichte bondgenoten."
Rasmussen hoopt dat Denemarken en de VS op een respectvolle manier rond de tafel kunnen zitten om het over de veranderende veiligheidssituatie te hebben. "We respecteren dat de Verenigde Staten een grotere militaire aanwezigheid op Groenland nodig hebben. Wij, Denemarken en Groenland, staan open om dat met jullie te bediscussiëren, met een open geest. Dat kan zelfs binnen het huidige kader van de defensieovereenkomst uit 1951."
Die overeenkomst staat de Amerikanen toe om militaire bases op Groenland te exploiteren. De belangrijkste basis is Pituffik Space Base (voorheen Thule Air Base, de basis die JD Vance bezocht), die strategisch belangrijk is voor raketwaarschuwing en ruimtebewaking.
De overeenkomst maakt deel uit van de NAVO-samenwerking en werd zonder directe inspraak van de Groenlandse bevolking gesloten. In latere jaren werd de deal herzien, onder meer om Groenland meer zeggenschap te geven over militaire activiteiten op het eiland.
Het noordpoolgebied
Over de Amerikaanse beschuldiging dat Denemarken te weinig geïnvesteerd heeft in het Noordpoolgebied, kaatst de minister de bal terug. "Hebben we niet allemaal gehandeld vanuit het idee dat het Noordpoolgebied een gebied met weinig wrevel zou (moeten) zijn? Die tijd is nu voorbij", zegt hij. "De status quo is niet langer een optie."
Verschillende buitenlandse machten azen al langer op het Noordpoolgebied, dat zowel strategisch als economisch erg interessant is. Het gebied bevat grote reserves aan olie, gas en mineralen die steeds beter toegankelijk worden door het smelten van het ijs. De voorbije jaren waren er enkele internationale conferenties over de toekomstige ontwikkeling van het gebied, maar die toegankelijkheid kan ook een bron van conflicten zijn.
Door klimaatverandering worden ook vaarroutes zoals de Noordelijke Zeeroute (langs Rusland) en de Noordwestelijke Doorvaart (langs Canada) beter bevaarbaar, wat de wereldhandel kan veranderen en het gebied logistiek erg belangrijk maakt.
Maar ook voor militaire doeleinden kan dat interessant zijn. De regio heeft immers een strategische ligging voor defensie, spionage en raketwaarschuwing. Niet alleen handelsschepen, maar ook militaire schepen zouden er kunnen passeren. De VS heeft een ruimtebasis in het gebied, die ook een militaire basis is. Ook Rusland heeft in het gebied oude legerbasissen die ze opnieuw zouden moderniseren.
"We zullen meer inspanningen leveren", belooft Rasmussen. "Slechts enkele weken geleden hebben we een investering van 1 miljard in Groenlandse veiligheid goedgekeurd. We zullen ook meer schepen, meer drones en meer personeel voorzien. We zullen ons deel van de verantwoordelijkheid opnemen, dat mag niemand in twijfel trekken."
