292 dagen na de verkiezingen nog altijd zonder regering: hoe moet het nu verder met Brussel?

De Brusselse politiek is met haar 2 taalgroepen sowieso een ingewikkeld kluwen. Het systeem moet de vertegenwoordiging van de Nederlandstalige minderheid garanderen, maar lijkt nu te leiden tot een totale blokkering. De Nederlandstaligen hebben 17 gegarandeerde zitjes in het Brusselse parlement, dat in totaal 89 leden telt. 

Om een nieuwe regering te vormen proberen Franstaligen en Nederlandstaligen eerst in hun eigen taalgroep een meerderheid te vormen, waarna de Franstalige en Nederlandstalige meerderheden met elkaar in gesprek gaan over de eigenlijke formatie en een regeerakkoord. Dat proces verloopt op zijn zachtst gezegd stroef: door de politieke versnippering zijn steeds meer partijen nodig aan de onderhandelingstafel, wat akkoorden moeilijker maakt. 

"In Brussel is eigenlijk gebeurd waarvoor men vorig jaar in de rest van het land vreesde", zegt politicoloog Dave Sinardet (VUB). "Omdat radicale partijen meer stemmen halen, moeten de andere partijen met méér aan tafel om een regering te kunnen vormen. Daardoor moeten ze water en vuur zien te verzoenen. In Vlaanderen en Wallonië hebben Vlaams Belang en PVDA/PTB het minder goed gedaan dan verwacht, waardoor de coalities zich daar veel natuurlijker hebben afgetekend. Maar in Brussel was dat niet zo."

De verkiezingen van juni vorig jaar hebben het de Brusselse politici dus niet gemakkelijk gemaakt. Aan Franstalige kant kregen PS en Ecolo klappen en gingen de MR en Les Engagés erop vooruit. Dat de Brusselse MR-kopman David Leisterh aan zet was, leed geen twijfel, maar MR en Les Engagés waren samen niet groot genoeg en moesten noodgedwongen de PS mee aan boord nemen.

De partij die de Brusselse politiek al sinds 1989 domineert en door velen verantwoordelijk wordt gehouden voor de huidige malaise in de hoofdstad blijft met andere woorden mee aan het politieke stuur zitten.

Aan Nederlandstalige kant duurde het tot november voor er een werkbare meerderheid kon worden gevormd. Omdat de nieuwe partij Team Fouad Ahidar opvallend goed had gescoord, moesten de andere partijen met elkaar gaan praten, zij het met lange tanden. Uiteindelijk raakten Groen, Vooruit, Open VLD en N-VA het in november eens om samen een meerderheid te vormen. 

Begin december gaat het mis. Volgens de PS zijn de voorwaarden om deel te nemen aan de onderhandelingen voor de vorming van een nieuwe deelstaatregering niet meer vervuld. Ahmed Laaouej, de Brusselse PS-kopman, heeft het vooral moeilijk met de aanwezigheid van de N-VA in de Nederlandstalige meerderheid. Hij bestempelt de partij als racistisch en weigert verder te onderhandelen.

David Leisterh (MR) ziet het met lede ogen aan. Hij probeert de PS tot andere gedachten te brengen, bekijkt of hij de PS aan Franstalige kant niet door Ecolo en DéFI kan vervangen, maar moet vaststellen dat het niet lukt. Op 21 februari gooit hij de handdoek in de ring.

Nu David Leisterh uit beeld is verdwenen, schuiven Elke Van den Brandt (Groen) en Christophe De Beukelaer (Les Engagés) zichzelf naar voren als informateurs. Ze beginnen met een wit blad, praten met alle partijen en concluderen op 14 maart dat een Brusselse regering met MR, PS, Les Engagés, Groen, Open VLD, Vooruit en CD&V de enige werkbare optie is. Aan Nederlandstalige kant wordt de N-VA dus ingeruild voor CD&V. Brussels N-VA-kopstuk Cieltje Van Achter is ziedend en zegt dat de andere partijen geplooid zijn voor het dictaat van de PS.    

"Ondanks de gegroeide openheid rond de tafel, zijn we ons ervan bewust dat deze piste nog niet de volledige steun geniet van iedereen", zegt informateur Van den Brandt. Het zijn profetische woorden, want even later blijkt dat Open VLD de N-VA niet wil loslaten. Ook de Vlaamse liberalen vinden dat de andere Nederlandstalige partijen zich door de PS uit elkaar hebben laten spelen en zeggen dat de informateurs de bestaande Nederlandstalige coalitie met N-VA hebben opgeblazen.

Kopman Frédéric De Gucht (Open VLD) vindt dat de federale overheid mee in het Brusselse bad moet worden getrokken. Dan moet de N-VA, die de federale premier levert, mee deel uitmaken van de Brusselse regering, vindt hij.

Intussen is er niet langer sprake van informateurs, laat staan van een formateur. Even lijkt het erop dat werken aan een nieuwe begroting tot een oplossing kan leiden. De 7 partijen die in aanmerking komen voor de nieuwe regering geven huidig minister van Begroting Sven Gatz (Open VLD) de opdracht om een begrotingstraject voor 2025 uit te werken, maar die geeft aan dat dit het werk is van de huidige ontslagnemende regering-Vervoort. Voor alle duidelijkheid: de meerderheid van die Brusselse regering is niet dezelfde als die van de partijen die nu aan de onderhandelingstafel zitten. 

Voor wat Open VLD betreft, hebben de 7 partijen nu lang genoeg vergaderd. Frédéric De Gucht zegt dat het de laatste keer is dat hij over de begroting aan tafel zit met PS, MR, Les Engagés, Groen, Vooruit en CD&V.

MR-voorzitter Georges-Louis Bouchez stelt dan weer voor om de N-VA in de regering op te nemen via de post van een regeringscommissaris. Hier wringt de Brusselse PS-voorzitter Ahmed Laaouej tegen: "Een staatssecretaris of een regeringscommissaris voor N-VA blijft hetzelfde, voor ons betekent dit dat de N-VA deel uitmaakt van de Brusselse regering." En dat blijft voor hem dus uit den boze.

"Mocht een regeringsvorming moeilijk verlopen wegens inhoudelijke verschilpunten zou ik het nog kunnen begrijpen, maar in Brussel gaat het om puur partijpolitieke strategieën", zegt Dave Sinardet. "De argumenten die ik bij de PS en Open VLD hoor, vind ik weinig overtuigend. Er zitten volgens mij andere beweegredenen achter."

"De PS zit nu wellicht liever overal in de oppositie en voert gemakkelijker oppositie op de andere niveaus als ze ook in Brussel niet deelneemt aan het beleid. Daarnaast beschouwt een groot deel van de achterban van kopstuk Ahmed Laaouej de N-VA inderdaad als racistisch. Maar die achterban wordt daarin ook gevoed door Laaouej."

Bij Open VLD heeft Sinardet het gevoel dat Frédéric De Gucht meer bezig is met zijn ambitie om Open VLD-voorzitter te worden. "Door zijn onbuigzame houding in Brussel krijgt hij meer nationale bekendheid en kan hij het imago van Open VLD als machtspartij bijstellen."

"Ik vind de houding van zowel PS als Open VLD laakbaar", aldus Sinardet. Ook voor de houding van Ecolo en DéFI, die voor de oppositie hebben gekozen, toont hij weinig begrip.

"Niemand heeft een pasklaar antwoord", horen we bij de Brusselse Open VLD. "Het zou helpen als één van de betrokken partijen - PS, Open VLD, Ecolo of DéFI haar positie zou herzien", denkt Dave Sinardet. "Maar na bijna 300 dagen crisis lijkt mij dat weinig realistisch. Kennelijk is er niet genoeg druk van de financiële markten."

De politicoloog verkent ook minder voor de hand liggende oplossingen. "Ik denk dat men echt moet kijken naar een regering met een minderheid in 1 van de 2 taalgroepen. Die met een minderheid bij de Nederlandstaligen zou dan kunnen bestaan uit Groen, Vooruit, CD&V, MR, PS en Les Engagés, al lijkt mij dat lastig. Bij die met een minderheid bij de Franstaligen zou men de PS door DéFI kunnen vervangen, al moet je hier vermelden dat de partij DéFI momenteel niet bepaald stabiel is." Sinardet ziet nog een ander probleem bij een regering met een minderheid in één taalgroep. "Je moet dan een partij zien te overtuigen om het vertrouwen te geven, terwijl ze niet in de nieuwe meerderheid wordt opgenomen." 

Een zogenoemde expertenregering is een ander mogelijk scenario. "Hier kan je je afvragen wie die experten zal aanduiden. Hoe dan ook is het beter als die experts los staan van politieke partijen, waardoor de huidige tegenstellingen tussen de verschillende politieke partijen wat naar de achtergrond verdwijnen."

Brussel onder curatele stellen lijkt hem weinig realistisch. "Dat kan eventueel als Standard & Poor's langskomt en de rating van Brussel verlaagt. Dan zou de federale regering geld kunnen bijpassen op voorwaarde dat Brussel bepaalde beslissingen neemt, een soort Griekenland-scenario, zeg maar." Ook dat scenario lijkt de politicoloog weinig waarschijnlijk: "Ook de financiële middelen van de federale overheid zijn beperkt."

Het valt op dat Dave Sinardet bedenkingen heeft bij elk mogelijk scenario. "Als er een mirakeloplossing zou bestaan, had men die al lang gevonden. Hoe dan ook vrees ik dat een oplossing er niet vlug zal komen."

"Het Brusselse kiessysteem met aparte kiescolleges voor Nederlandstaligen en Franstaligen is achterhaald", vindt Dave Sinardet. "Het heeft de politieke versnippering van vandaag zelfs in de hand gewerkt, want nogal wat Franstaligen - onder meer kiezers van Team Fouad Ahidar -  hebben gestemd voor het Nederlandstalige kiescollege. Daardoor heeft een partij zoals die van Fouad Ahidar relatief veel parlementszetels kunnen binnenhalen."

"Het huidige kiessysteem weerspiegelt het meertalige en diverse Brussels Gewest niet meer. Nu dwing je kiezers en kandidaten in een taalkundig keurslijf waarin ze zichzelf niet meer herkennen." Hoe kan het dan beter? "Ik pleit voor gemengde kieslijsten met een gegarandeerde vertegenwoordiging van de Nederlandstaligen. Dat is wel degelijk mogelijk."