Braindrain in de VS: dreigt er een exodus van academisch toptalent?

Donald Trump is nog maar 2 maanden president van de Verenigde Staten, maar toch besliste hij om al heel wat maatregelen uit te voeren. Onlangs begon hij ook met het aanpakken van de Amerikaanse universiteiten en wetenschappelijke instellingen. Budgetten worden gedecimeerd en onderzoeken worden stopgezet. Nu heerst er vrees voor een ‘braindrain’. 

Wat is dat precies? Johan Wets, migratiespecialist bij HIVA (onderzoeksinstituut voor Arbeid en Samenleving KU Leuven), geeft meer uitleg in het Radio 1-programma ‘De wereld van Sofie’. "Braindrain is een term die als overkoepelend concept wordt gebruikt voor migratie van hooggeschoolden." Volgens hem kunnen we in het geval van de Verenigde Staten nog niet spreken over braindrain en moeten we dat ook niet meteen verwachten. 

“Braindrain wordt gebruikt voor de emigratie van hooggeschoolden uit armere regio’s naar rijkere regio’s. En daarbij ligt de focus op ‘drain’, letterlijk vertaald het leeglopen, maar dat zien we momenteel nog niet in de VS.”

“We kunnen eventueel spreken van ‘brain circulation’ in het geval van de Verenigde Staten. We zien dat sommige academici wegtrekken uit de VS uit onvrede met het beleid, maar zij kunnen ergens anders terecht. Zo heeft Canada bijvoorbeeld heel veel mensen zien toestromen. Ook heel wat Amerikanen emigreren naar Europa.” 

Volgens Wets zullen die personen hoogstwaarschijnlijk niet heel lang in Europa blijven, maar zullen die opnieuw vertrekken zodra het beleid verandert. “Dan zal men waarschijnlijk moeite doen om die mensen terug aan te trekken.” 

Wets geeft nog een ander voorbeeld van brain circulation: “Er zijn veel Indiërs die in de ICT-sector in India opgeleid worden, naar de VS vertrekken, daar veel ervaring opdoen en dan terugtrekken naar India om die ICT-sector mee vorm te geven.”

Nog een ander concept is ‘brain waste’. “Dan gaat het om mensen die in het Globale Zuiden hebben gestudeerd en moeite doen om op basis van dat diploma ergens anders terecht te komen”, legt Wets uit.

“Uit onderzoek blijkt bijvoorbeeld dat veel Filipijnen die een hoog diploma haalden en hierheen kwamen, uiteindelijk aan de slag gingen als poetshulp. Dan spreken we van een compleet verlies van investeringen omdat ze noch in het land van herkomst noch in het land van bestemming de kwaliteiten die ze hebben, kunnen aanwenden.”

Hoe problematisch is een braindrain voor een land? In sommige gevallen kan dat voor extreme problemen zorgen. “De WHO (World Health Organization) kwam onlangs met een zorgwekkend rapport. Er zijn enkele kleine eilandstaten waar landen zoals Nieuw-Zeeland en Bahrein de dokters en verpleegkundigen hebben weggehaald. Zelfs in die mate dat de volksgezondheid eronder leed. Er was geen vervanging. Het aanwervingsbeleid in rijkere landen heeft geleid tot de neergang van de gezondheidszorg in armere landen.” 

Maar de emigratie van hooggeschoolden kan ook positieve effecten hebben. “Een interessant figuur daarin is Oded Stark, een economist die veel met die thematiek bezig is.”

“Hij zegt dat als een land groot genoeg is en je emigratie hebt van hooggeschoolden die succesvol blijken te zijn in het buitenland, dat een voorbeeldfunctie kan zijn voor de mensen die achterblijven. Het zet mensen aan om te studeren, in de hoop dat ze daarna naar het buitenland kunnen trekken. Maar niet iedereen die dat plant, vertrekt ook daadwerkelijk, met als gevolg dat het aantal hoogopgeleiden toeneemt.”