1 op de 3 gedetineerden gebruikt drugs: "Onlosmakelijk verbonden met probleem van agressie"

Uit een grootschalig onderzoek bleek al eerder dat maar liefst een derde van de gedetineerden in België drugs gebruikt binnen de muren van de gevangenis. Van de gedetineerden die in de gevangenis drugs gebruiken, had 80 procent ook al drugs gebruikt buiten de muren. Onderzoeker Louis Favril deed daarvoor een bevraging bij meer dan duizend gevangenen in 2016.

Het probleem lijkt hardnekkig: in 2023, bij een nieuwe bevraging onder enkel vrouwelijke gedetineerden, bleek opnieuw een derde van de vrouwen drugs te gebruiken in de gevangenis. Dat cijfer geeft aan dat er weinig vooruitgang is geboekt.

Vakbondsman Robby De Kaey van het ABVV legt uit hoe drugs in de gevangenis leiden tot agressie tegenover het personeel. "Cipiers worden aangevallen wanneer ze drugs in de cel van een gedetineerde zoeken of wanneer ze die aantreffen."

"Daarnaast wordt er vaak aan cipiers gevraagd om drugs in de gevangenis te smokkelen. Als ze weigeren of de drugs niet meenemen, worden de gevangenen vaak agressief tegenover hen."

Ook vakbondsman Frank Conings van het ACV bevestigt de link tussen drugs en agressie in de gevangenissen. "Drugs veroorzaken enorm veel conflicten en agressie in de gevangenis. Een gevangenis is in veel opzichten een weerspiegeling van de samenleving buiten, en dat betekent dat de drugshandel binnen de muren door blijft gaan."

"Dit leidt niet alleen tot conflicten tussen gevangenen en cipiers maar ook tussen gevangenen onderling. Zo zijn er wel vaker afrekeningen wanneer gevangenen gaan wandelen", legt Conings uit. 

Volgens hem is het verschil in de mate van agressie tussen mannen en vrouwen minimaal. “Agressie komt voor bij zowel mannen als vrouwen. Hoewel er minder vrouwen in de gevangenis zitten, zien we vergelijkbare conflicten en agressie door drugsgebruik."

Ook onderzoeker Favril wijst op de rol van drugshandel in de gevangenis. “Dealen is een dagelijkse realiteit in de gevangenissen. Het is dus niet alleen de roes van de drugs zelf die agressie veroorzaakt, maar ook de conflicten rond het verkrijgen en verhandelen ervan." 

“Toch mogen we de effecten van drugs zelf ook niet onderschatten”, zegt Favril. “We zien synthetische drugs steeds vaker de gevangenissen binnenkomen, iets wat al langer speelt in het Verenigd Koninkrijk. Die synthetische stoffen blijken veel agressie uit te lokken bij gedetineerden.”

Sara Van Malderen, Nationaal Coördinator Penitentiair Drugbeleid, bevestigt dat probleem. “De gevangenen weten vaak zelf niet wat de effecten van deze drugs zijn, wat het nog gevaarlijker maakt. Vroeger gebruikten ze alleen ‘klassieke drugs’ waarvan ze de effecten kenden. Nu is het veel onvoorspelbaarder.”

Van Malderen wijst er ook op dat niet alle gevangenen drugs dealen om een centje bij te verdienen. "Veel gedetineerden worden onder druk gezet door andere gevangenen om drugs mee te smokkelen wanneer ze bijvoorbeeld tijdelijk buiten de gevangenis mogen voor een sollicitatiegesprek of psychologische sessie."

"Dat kan zelfs zo ver gaan dat gedetineerden liever binnen blijven. Ze brengen dan hun kansen op voorwaardelijke vrijlating in gevaar, en kunnen niet werken aan hun re-integratie. Maar dat hebben ze liever dan bedreigingen tegen henzelf of hun familie.” 

Het feit dat er nog steeds zoveel drugs in de gevangenissen circuleren, is volgens vakbondsman Conings een ernstig probleem. “Het is algemeen bekend dat de controles op drugs binnen de gevangenis strenger moeten worden”, zegt Conings. “Daar wordt vanuit de overheid aan gewerkt.”