Abortuscentra springen soms soepel om met de verplichte wachttijd van 6 dagen die bestaat bij een abortus. Volgens de abortuscentra gaat het om uitzonderingen en is de wet te streng. Die wet is al jaren niet aangepast, hoewel alle regeringspartijen voor een kortere wachttijd zijn.
Abortuscentra gaan soms soepel om met verplichte wachttijd van 6 dagen: "Verschrikking voor patiënten, schaf dat gewoon af"
"Er zijn inderdaad enkele uitzonderingen waarbij die wachttijd verbroken kan worden." Dat krijgt onze redactie te horen wanneer we ons voordoen als patiënt bij een abortuscentrum. We bellen die centra op omdat we gehoord hebben dat ze niet altijd de verplichte wachttijd respecteren die bestaat bij een abortus.
Bij een abortus moet je normaal 6 dagen wachten na de eerste afspraak. Voorstanders van de wachttijd zeggen dat patiënten zo hun beslissing kunnen overdenken. Tegenstanders vinden het betuttelend, of zelfs vernederend.
Wachttijd is "verschrikkelijk"
We doen alsof we langer op reis vertrekken of voor het werk naar het buitenland moeten, wanneer we de Nederlandstalige centra opbellen. "Je zou morgen kunnen komen om 14.30 uur. We kunnen je dan zien en uitleg geven, de mogelijkheden bekijken. Eventueel zouden we je overmorgen kunnen zien voor de ingreep. Ik kan wel nog niks beloven, want we moeten je eerst zien en horen", klinkt het bij een van de centra. We deden ons 6 keer voor als patiënt, waarbij 1 centrum resoluut vasthield aan de verplichte wachttijd.
Vraag 100 mensen of ze een uitzondering zouden willen op die wachttijd en ik denk dat 95 'ja' zou antwoorden
Carine Vrancken, directeur Luna abortuscentra
Volgens de abortuscentra gaat het om uitzonderingen waarbij de wachttijd wordt ingekort en enkel "als daar een goede reden voor is". "Bijna alle vrouwen wachten wel 6 dagen, maar vinden die wachttijd vaak verschrikkelijk. Vraag 100 mensen of ze een uitzondering zouden willen op die wachttijd en ik denk dat 95 'ja' zou antwoorden."
Wat zegt de wet?
Bij een eerste afspraak in een abortuscentrum is er een gesprek met een hulpverlener en een echo door een arts. Daarna moet je volgens de abortuswet 6 dagen wachten tot de effectieve abortus.
Pas in 2018 werd daar een uitzondering aan toegevoegd voor 'een dringende medische reden'. Enkel in die gevallen kan de wachttijd worden ingekort.
Een abortus kan in België momenteel tot 12 weken na de bevruchting. Als je door de wachttijd over die 12 weken zou gaan, kan de termijn voor de abortus worden verlengd. Ook dat staat pas sinds 2018 in de wet.
Theorie en praktijk
De abortuscentra bevestigen dus dat er uitzonderlijk wordt afgeweken van de wachttijd, ook bij situaties die strikt gezien geen 'medische noodsituatie' zijn. Nochtans schrijven de centra zelf op hun sociale media dat een vakantie daarvoor geen geldige reden is.
"Maar je kan soms met een situatie geconfronteerd worden, waarbij een vrouw bijvoorbeeld voor haar werk 4 maanden naar een land gaat waar een zwangerschapsafbreking niet mogelijk is, zoals Chili", zegt Vrancken.
"Dan willen wij zorgen dat ze in veilige omstandigheden een zwangerschapsafbreking kunnen hebben. Dat er in zo'n geval een uitzondering op die 6 dagen verplichte wachttijd wordt gemaakt, lijkt me alleen maar verantwoord", zegt Vrancken. "Wij zijn natuurlijk in de eerste plaats hulpverleners en wij willen vooral dat mensen een goede beslissing kunnen nemen."
In de meeste gevallen waarbij de wachttijd wordt ingekort, gaat het weldegelijk om een medisch dringende situatie, benadrukken de abortuscentra. "Wat wel eens voorkomt, is dat iemand extreme zwangerschapsmisselijkheid heeft", zegt Vrancken. Dat kan namelijk leiden tot uitdroging.
Wetgeving muurvast
De telefoons die we doen, tonen dat de praktijk in de abortuscentra stilaan de theorie aan het inhalen is. De wetgeving zit al jaren muurvast, vooral omdat CD&V niet wil dat de termijn voor een abortus wordt uitgebreid tot 18 weken.
De vorige regering nam dan ook geen beslissing, maar liet een rapport maken door wetenschappers. Daarin werd de wachttijd "vernederend" genoemd. Die wachttijd veronderstelt dat patiënten "niet in staat zijn om de nodige bedenktijd zelf in te bouwen", klonk het. Voor sommige vrouwen in een zeer kwetsbare situatie zorgt het ook voor "meerdere en soms moeizame verplaatsingen".
Ook een recente bevraging van de UA wees erop dat de wachttijd voor veel patiënten zorgt voor "psychische belasting, gevoelens van machteloosheid en fysieke ongemakken zoals misselijkheid of krampen."
Bekijk: "Die 6 dagen duurden immens lang. Ik was moe en misselijk", getuigt Lisa anoniem
Jarenlang pleiten voor afschaffing
In hun rapport aan de federale regering pleiten de academici dan ook voor een afschaffing van de verplichte wachttijd. Een arts zou beter in overleg kunnen beslissen wat het beste is voor de patiënt. Een andere optie is om de ingreep nooit op dezelfde dag als het eerste gesprek te laten doorgaan.
"Ook wij pleiten er al jaren voor dat die wettelijk verplichte wachttijd geschrapt wordt", zegt Vrancken van de Luna abortuscentra. "Mensen zeggen vaak dat ze al heel goed hebben nagedacht voor ze ons contacteren. Sommigen zijn ook al gaan spreken met bijvoorbeeld een huisarts of een gynaecoloog. En als er al iemand zou zijn die wil dat het ‘rap rap’ gaat, zullen wij wel op de rem gaan staan."
Wat zeggen de verschillende regeringspartijen?
In het regeerakkoord staat dat het rapport van de wetenschappers als basis zal dienen voor een debat rond abortus. Maar beslissingen kunnen enkel genomen worden bij 'consensus'. Dat betekent dat elke partij een vetorecht heeft om een aanpassing aan de abortuswet tegen te houden.
We gingen door de verschillende partijprogramma’s en belden de partijen die geen maatregel rond de wachttijd in hun programma hebben staan. Vooruit, MR en Les Engagés zijn op ethisch vlak het meest progressief.
Vooruit pleit in hun programma voor een volledige afschaffing van de wachttijd. MR laat hun parlementsleden vrij. Daniel Bacquelaine, parlementslid voor MR in de commissie Volksgezondheid, is alvast voor een volledige afschaffing van de wachttijd. "Maar ik weet dat andere parlementsleden een termijn van 48 uur verkiezen", zegt hij ons. Ook Les Engagés reageert dat ze pleiten voor een volledige afschaffing van de wachttijd.
Bij N-VA en CD&V klinkt er iets meer terughoudendheid, maar ook zij pleiten voor een inkorting van de wachttijd. Voor N-VA-parlementslid Frieda Gijbels is een inkorting "bespreekbaar", voor haar collega in de commissie Volksgezondheid Kathleen Depoorter is dat "wenselijk". CD&V pleit voor een inkorting van de wachttijd tot 2 dagen.
Discussie over wachttijd loskoppelen
Alle partijen van de huidige federale regering zijn het eens dat de wachttijd ingekort moet worden, maar toch is de wet nog niet aangepast. De discussie rond de wachtperiode wordt politiek namelijk vaak gekoppeld aan de discussie over de termijn waarbinnen je een abortus kan laten doen.
Doordat er veel discussie blijft over de termijn, wordt ook de wachttijd al jaren niet aangepast. De abortuscentra pleiten er daarom voor om de discussies los te trekken van elkaar, en nu alvast de wachttijd in te korten.
Hoe ging onze redactie te werk?
We belden verschillende Nederlandstalige abortuscentra op. Daarbij deden we alsof we ongewenst zwanger waren, maar langer op reis zouden gaan of naar een buitenlands congres moesten voor het werk. Er werd nooit een afspraak ingepland of een tijdslot vrijgehouden. Nadien ging onze redactie uitgebreid in gesprek met de koepel van abortuscentra, Luna vzw, en met VUB Dilemma.
