Filmfestival Docville schrapt omstreden documentaire, die Russische soldaten aan het front volgt, na Oekraïense druk

Docville laat in een persbericht weten de film uit het programma te halen na de vraag van de Oekraïense ambassade om de film te schrappen. "De Oekraïense bevolking is verwikkeld in een gruwelijke en onrechtvaardige strijd, en als deze filmvertoning bijdraagt aan leed van de Oekraïense bevolking - in België en daarbuiten - dan primeert het welzijn van deze bevolkingsgroep."

"De keuze om 'Russians at War' te programmeren was er absoluut geen tegen Oekraïne", benadrukt Docville. "De film toonde, ons inziens, net de zinloosheid van het Russische geweld."

In 'Russians at war' volgt de Russische-Canadese documentairemaakster Anastasia Trofimova maandenlang een bataljon van het Russische leger in Oost-Oekraïne. Ze brengt zo het perspectief van vooral jonge Russische soldaten aan het front.

De film zou normaal zondag en dinsdag te zien zijn op het documentairefilmfestival Docville in Leuven. "Een onthutsend verhaal over opoffering en ontgoocheling waarin soldaten pionnen lijken in een snood spel en waarbij er oog is voor het menselijk leed, ook aan de kant van de agressor", prees het festival de film aan. Normaal zou Trofimova zelf ook afzakken naar Leuven om over haar film te praten. 

Volgens Oekraïne is de film "regelrechte Russische propaganda". Het land eiste via de Oekraïense ambassade in België gisteren dat de vertoningen geschrapt worden. "De documentaire verdraait opzettelijk de realiteit van de aanhoudende genocidale Russische oorlog tegen Oekraïne", schrijft de ambassade in een persbericht.  

"'Russians at war' is gericht op het goedpraten van Russische soldaten en het vrijpleiten van hun verantwoordelijkheid voor moord, verkrachting, marteling, plundering, gedwongen deportatie van kinderen. Het is een instrument om de publieke opinie te manipuleren", klinkt het. Volgens de ambassade maakt de documentaire zelfs deel uit van een manipulatie-operatie van de Russische inlichtingendienst. 

"Een documentaire gaat om luisteren en jezelf dingen afvragen. Je realiseren dat het complex is, en luisteren naar iemand die niet zeker is van waar hij staat", zei Trofimova eerder tegen de Nederlandse krant NRC over de kritiek. Trofimova is geboren in Rusland, maar studeerde in Canada en Nederland. Ze werkte volgens NRC onder meer voor het Russisch staatsplatform RT. 

Volgens haar is de documentaire het tegenovergestelde van propaganda. "Propaganda wil een zwart-wit onderscheid. Ik hou ervan als films niet proberen om mij voor te schrijven wat ik moet denken." Trofimova zegt dat de film gemaakt is zonder toestemming van de Russische legertop. 

Ook in het buitenland zorgt de documentaire voor ophef. Gisteren werd de documentaire – in aanwezigheid van Trofimova – vertoond in Den Haag. Ook in Nederland eiste de Oekraïense ambassade dat de vertoning geannuleerd zou worden. De organisatoren gingen niet in op de eis. Demonstranten gehuld in Oekraïense vlaggen kwamen hun ongenoegen uiten bij de vertoning. 

Enkele maanden geleden besliste het Amsterdamse documentairefestival IDFA om de film wel van de affiche te halen. De controverse rond de docu domineerde ook het filmfestival van Toronto. De vertoning werd na kritiek uitgesteld, maar ging uiteindelijk toch door.

Eerder deze week schrapte Docville ook al de vertoning van de documentaire 'Not in my country' na druk van buitenaf.

De film gaat over het protest tegen een Europees lithiummijnbouwproject in Servië. De organisatie "kan niet garanderen dat de vertoning en het bijbehorende kritische debat sereen zouden kunnen verlopen". Die inschatting volgde op vrees voor protest bij de vertoning. 

"Ondanks de zeer uiteenlopende motivatie bij beide vertoningen, merken we wel een duidelijke tendens op, die op z’n minst een debat verdient. Deze situatie is voor ons festival ongezien en ze verdient duidelijk reflectie, zowel intern als naar de brede (film)gemeenschap toe", zegt Docville in een persbericht.