Een glas amaretto, vermengd met ketamine: wat is spiking en hoe kun je het herkennen? 

Bij spiking wordt er stiekem drugs, medicatie of alcohol toegediend, zonder toestemming of medeweten van het slachtoffer. Spiking gebeurt met als doel een persoon in een kwetsbare toestand te brengen. "De slachtoffers worden weerloos, lijden aan geheugenverlies en zijn gedesoriënteerd", zegt Nele Samyn van het Nationaal Instituut voor Criminalistiek en Criminologie (NICC). "Ze vormen een potentieel doelwit voor criminele feiten, zoals seksueel geweld."

Vaak gebeurt het door iets toe te voegen aan een drankje. Dat was ook het geval in het dossier in Kortrijk. Slachtoffers zouden een drankje hebben gekregen, meestal iets met amaretto. "De volgende ochtend werden ze wakker konden ze zich niets meer herinneren", vertelde het parket West-Vlaanderen. "Ze hadden dan blauwe plekken, lagen naakt in bed, hadden vaginale bloedingen. Het was duidelijk dat ze verdoofd werden om seks met hen te hebben."

Spiking kan ook via een injectie. Dan spreken we over 'needle spiking'. Al twijfelt toxicoloog Philippe Jorens sterk aan de effectiviteit van 'needle spiking': "Om een snel en merkbaar effect te bereiken, moet een stof via directe toegangswegen - ofwel rechtstreeks in de ader of diep in de spier - in de bloedbaan terechtkomen. Dat is quasi onmogelijk om dat op een feest of festival onopgemerkt voor elkaar te krijgen. Zelfs al zou je geprikt worden, is het maar de vraag of er voldoende van het product wordt opgenomen via de huid, het vet en de spieren om een merkbaar effect te genereren."

In het spikingdossier in Kortrijk werd volgens onze informatie in de meeste gevallen ketamine aan het drankje toegevoegd, een hallucinogene drug – bekend als 'special K', 'Vitamin K' of 'Ket'. 

Maar of we van een plotse opmars van ketamine als spikingdrug kunnen spreken, is niet duidelijk. De toename van gebruik van ketamine in België bleek onlangs nog uit onderzoek van de Universiteit van Antwerpen. Maar over het gebruik van ketamine als spikingdrug bestaan nog geen cijfers. Spoedarts Cathelijne Lyphout wijdt de keuze voor ketamine aan het vergelijkbare effect van andere sederende stoffen die als spikingdrug worden misbruikt. "Een grote hoeveelheid ketamine zorgt net zoals andere sederende stoffen voor bewustzijns- en geheugenverlies."

"Afhankelijk van de concentratie kan ketamine euforisch, verdovend en hallucinogeen werken, en een soort van 'out of body experience' veroorzaken", voegt Samyn toe. "Slachtoffers zijn bijgevolg kwetsbaar en een eenvoudige prooi voor de dader."

Lyphout geeft aan dat bij slachtoffers die op spoed belanden vaak hogere alcoholpercentages worden aangetroffen dan de persoon in kwestie zelf zou verwachten. Het kan dan mogelijk gaan over het heimelijk toedienen van extra alcohol. Dat leidt tot overmatige consumptie, wat kan leiden tot wilsonbekwaamheid van het slachtoffer. Ook alcoholmisbruik kan dus een vorm van spiking zijn.

Maar ook medicatie uit het medicijnkastje dient vaak als spikingdrug, vanwege de toegankelijkheid. "Slaap- en kalmeermiddelen kunnen even goed tot slaperigheid en geheugenverlies leiden, waarbij het slachtoffer zich de uren waarin de substantie actief was niet meer kan herinneren", zegt Samyn. 

Zo werd bijvoorbeeld het slaap- en kalmeermiddel Rohypnol vroeger vaak misbruikt. "De blauwgroene coating die later werd toegepast, was bedoeld om het moeilijker te maken om het middel in drank op te lossen", aldus Jorens. 

"Er zijn ook gevallen bekend van spiking met xtc-pillen", vertelt Samyn. In tegenstelling tot de sederende middelen, zorgt xtc ervoor dat slachtoffers zich gelukkig en welwillend voelen. "Hun drempel voor sociaal contact verlaagt. Het vermindert seksuele remmingen waardoor slachtoffers onbewust grenzen overschrijden."

Al blijft vloeibare xtc, gekend als GHB, dé spikingdrug bij uitstek. "GHB kan in lagere concentraties een euforisch effect hebben, maar bij hogere dosis leiden tot bewustzijnsverlies en zelfs coma. Een typisch kenmerk van GHB is dat het slachtoffer na ongeveer 20 minuten het bewustzijn verliest, en uren later pas wakker wordt zonder enige herinnering van de gebeurtenissen", beschrijft Samyn. 

Ketamine is moeilijk te onderscheiden van de drank zelf. "In tegenstelling tot GHB, dat mogelijk een aparte smaak heeft, is opgeloste ketamine smaakloos, kleurloos en geurloos", vertelt Lyphout. 

Daarbovenop bevat een vloeistof geen onoplosbare bestanddelen die een zichtbaar residu achterlaten. Wat bij het oplossen van een tablet wel het geval kan zijn.

Aangezien spiking moeilijk zichtbaar is, raden toxicologen aan om zelf alert te blijven: "Vermijd drank die je niet met eigen ogen hebt zien uitgeschonken worden. Laat je drank ook niet onbeheerd achter en let op je eigen middelengebruik, zodat je alert kan blijven."

Wanneer je tijdens het uitgaan vermoedt dat je gespiket bent, geeft men vaak het advies om barpersoneel aan te spreken. Al blijken in het spikingdossier in Kortrijk nu ook 3 cafébazen betrokken te zijn, weet VRT NWS uit betrouwbare bron. "Zoek hulp bij mensen die je vertrouwt. Het is belangrijk om vervolgens zo snel mogelijk naar de spoed te gaan. Daar kunnen bovendien ook de nodige testen worden gedaan", aldus Jorens. 

De traceerbaarheid van spiking hangt sterk af van de soort drug die gebruikt is en de tijd die verstreken is tussen de inname en het moment van de staalafname. 

Zo is GHB erg moeilijk traceerbaar vanwege de zeer korte detectietijd. "In bloed is het slechts 4 tot 6 uur lang detecteerbaar. In urine ongeveer 12 uur lang", vertelt Samyn. 

"Ketamine daarentegen heeft een langere halfwaardetijd en is relatief lang traceerbaar, zeker in urine, mede doordat het vaak in hoge concentraties en zeer zuiver wordt ingenomen. De exacte detectieperiode is afhankelijk van verschillende factoren, waaronder de dosis."

Het is hoe dan ook van groot belang dat staalnames zo snel mogelijk na het vermoedelijke incident plaatsvinden. "De oprichting van zorgcentra voor seksueel grensoverschrijdend gedrag is een belangrijke ontwikkeling voor de traceerbaarheid van spiking", benadrukt Samyn.

Daar kunnen slachtoffers laagdrempelig terecht voor een onmiddellijke bloed- en urinestaal zonder dat er direct een klacht ingediend hoeft te worden. Deze stalen worden dan gevrijwaard voor eventueel later onderzoek.