Vlaamse onderzoekers ontdekken mogelijke bouwstenen voor nieuwe coronavirus-remmer

De start van de coronapandemie ligt intussen 5 jaar achter ons, maar toch raken er nog steeds patiënten besmet. Deze zomer beleefden we bijvoorbeeld nog een piekje. Voor mensen met een slechte gezondheid en ouderen blijft het opletten.

Wie vandaag een ernstige besmetting oploopt, kan zijn toevlucht nemen tot verschillende virusremmers die ook tegen corona gebruikt kunnen worden. Maar die hebben zo hun nadelen. Neem remdesivir: dat kan op dit moment alleen intraveneus toegediend worden. Je moet er dus voor naar het ziekenhuis. En net zoals de 2 andere remmers, nirmatrelvis en (het niet langer beschikbare) molnupiravir, kan je het niet zomaar gebruiken in combinatie met andere geneesmiddelen.

Daarom wordt er nog steeds verder gezocht naar een nieuw, handiger coronamedicijn. Niet alleen voor wie het nu nodig zou kunnen hebben, maar ook voor een mogelijke volgende pandemie met een nieuw coronavirus.

2 verschillende onderzoeksteams, allebei geleid door Vlaamse wetenschappers, hebben 2 moleculen ontdekt die daar een belangrijke rol in zouden kunnen spelen. 

"Het is belangrijk dat we breedwerkende virusremmers op de plank hebben liggen voor de verschillende virusfamilies die het potentieel hebben om uit te groeien tot een pandemie", zegt viroloog Johan Neyts (KU Leuven). "We moeten daarvoor de zwakke plekken in de vermenigvuldigingscyclus identificeren."

Die zwakke plek die nu is ontdekt, is de membraanproteïne van SARS-CoV-2, of kortweg de M-proteïne. Die speelt een erg belangrijke rol bij de samenstelling van het coronavirus uit zijn verschillende onderdelen. Blokkeer je de M-proteïne tijdens zijn evolutie van een korte naar een langere variant, dan wordt de vorming van het viruspartikeltje stilgelegd, ontdekten de teams.

Een Europees onderzoeksteam onder leiding van Neyts en Patrick Chaltin (CD3, KU Leuven) testte maar liefst 350.000 verschillende moleculen tegen SARS-CoV-2. Zo konden ze een remmer van het virus identificeren. Daarna bestudeerden ze hoe die molecule de vermenigvuldiging van het virus stopt, en ontdekten ze dat die dus de assemblage van het virus verhindert.

Met diezelfde benadering waren eerder al bouwstenen ontdekt voor hepatitis-C- en dengue-remmers.

De molecule CIM-834 bleek daarbij zeer succesvol in het blokkeren van de M-proteïne van SARS-CoV-2. Hun onderzoek verschijnt vandaag in het wetenschappelijk tijdschrift Nature.  Het virologieteam van KU Leuven werkte ook mee aan ander onderzoek onder leiding van moleculair farmacologe Ellen Van Damme (Johnson & Johnson). Dat kwam dan weer uit bij de molecule met de naam JNJ-9676 .

Die moleculen zouden wel eens belangrijke bouwstenen kunnen worden voor een effectieve en gemakkelijk te gebruiken coronavirusremmer.

Zo bleek M-834 de vermenigvuldiging van het virus in de longen van besmette hamsters stop te zetten. De aantasting in die longen herstelde zich nadien spontaan. De behandelde hamsters droegen het virus ook niet meer over op andere proefdieren in dezelfde kooi. Bovendien kan het gewoon via de mond toegediend worden.

Toch zal je het medicijn nog niet meteen in de apotheek vinden. Daarvoor moet het middel eerst nog getest worden voor menselijk gebruik. "Als we nog in coronatijden leefden, dan waren we allicht al lang in patiënten aan het testen", zegt Neyts. "Maar de versnelde klinische ontwikkeling van toen is nu niet meer mogelijk. De grote budgetten zijn er ook niet meer." 

Toch zit Neyts naar eigen zeggen niet stil. Zo heeft zijn team samen met CD3 alweer nieuwe, krachtigere moleculen ontwikkeld die afgeleid zijn van CIM-834. Die werken tegen verschillende andere coronavirussen, zoals het "originele" coronavirus SARS-CoV dat in 2002 opdook en een mortaliteit van 10 procent had.

Het doel is om uiteindelijk een virusremmer te ontwikkelen die ook tegen andere coronavirussen ingezet kan worden. "Dan hopen we snel te kunnen schakelen naar klinische ontwikkeling, en er de nodige financiering voor te vinden", zegt Neyts. "Want we hebben absoluut zeker nieuwe coronavirusremmers nodig."