Staatsgeheimen op Signal: waarom gebruiken toppolitici in VS de berichtenapp? En hoe (on)veilig is dat?

"Het is niet ongebruikelijk dat veiligheidsfunctionarissen communiceren via Signal, maar de app wordt voornamelijk gebruikt voor het plannen van vergaderingen en andere logistieke zaken. Niet voor gedetailleerde en geheime besprekingen over een militaire actie."

Dat schrijft Jeffrey Goldberg, de hoofdredacteur van The Atlantic, nadat hij de plannen over een aanval op Houthi's in Jemen kon meevolgen via een groepschat van Trumps nationale veiligheidsteam. "Een beveiligingslek als dit heb ik nog nooit meegemaakt", zegt hij. Maar waarom is het nu onverstandig om gevoelige informatie via Signal te bespreken?

Het gevoelige groepsgesprek vond plaats via Signal, een app om te chatten die de laatste tijd steeds populairder is. De gelijkaardige app WhatsApp heeft veel meer gebruikers dan Signal (3 miljard tegenover 70 miljoen), maar is eigendom van het grote technologiebedrijf Meta van Mark Zuckerberg. Signal, daarentegen, is eigendom van een vzw en draait op geld dat verkregen wordt via donaties.

Dat de Amerikaanse politici net Signal kozen om hun groepsgesprek te voeren, kan te maken hebben met dat de app extra inzet op privacy. Net zoals bij WhatsApp is de inhoud van je berichten op Signal versleuteld, waardoor niemand kan lezen wat jij stuurt.

Maar de metadata van je berichten (zoals je naam, locatie, met wie je spreekt en met wie je in een groepsgesprek zit) houdt Meta wel bij. Het bedrijf gebruikt die informatie zelfs voor marketingdoeleinden, terwijl Signal ook qua metadata voor volledige privacy kiest.

Het feit dat deze gevoelige gesprekken plaatsvonden buiten de beveiligde overheidskanalen die daarvoor bedoeld zijn, kan een overtreding zijn. In de VS zijn er namelijk wetten die bepalen dat men voorzichtig om moet gaan met geheime informatie, bijvoorbeeld over nationale defensie. Zo kwam de Democrate Hillary Clinton in 2016 in opspraak omdat ze e-mails met overheidsinformatie op een private server bewaarde.

Ook dat Trumps veiligheidsadviseur Mike Waltz, die Goldberg toevoegde aan het gesprek, het groepsgesprek zo instelde dat berichten na een bepaalde tijd verdwenen, kan illegaal zijn. In de VS zijn er namelijk wetten over het bijhouden van gegevens.

Verschillende Democraten vinden wat er gebeurd is daarom onwettig en vragen om een onderzoek. "Dit is overduidelijk illegaal en onvoorstelbaar gevaarlijk", zegt de Democratische senator Elizabeth Warren bijvoorbeeld op X.

Het Witte Huis laat weten dat het "onderzoekt hoe dit is kunnen gebeuren". Maar omdat de Republikeinen zowel in het Huis van Afgevaardigden als in de Senaat een meerderheid hebben, zou de partij van president Donald Trump zelf het initiatief moeten nemen om de zaak door het congres te laten onderzoeken.

De kans dat dat gebeurt, lijkt klein. De Amerikaanse minister van Defensie Pete Hegseth ontkent bijvoorbeeld dat er in een groepschat iets is gezegd over militaire plannen.

"Ze zullen ervoor zorgen dat dit niet meer gebeurt", zegt de Republikeinse voorzitter van het Huis Mike Johnson over de kwestie. "Ik weet niet wat je daar nog meer over kunt zeggen."

Kenneth Lasoen, professor Inlichtingendiensten aan de universiteit Antwerpen en verbonden aan het Kenniscentrum Security Intelligence, moest lachen toen hij over het controversiële groepsgesprek op Signal hoorde. "Je hoeft daar nu toch niet voor gestudeerd te hebben om te weten dat het niet verstandig is om gevoelige nationale veiligheidscommunicatie via een commerciële app te laten verlopen."

"Signal is heel populair geworden omdat het een beetje een antwoord was op WhatsApp", zegt Lasoen. "De Amerikaanse wetgeving verplicht bedrijven zoals Meta namelijk om toegang te verlenen tot hun data wanneer dat gevraagd wordt. Dat gaat dan bijvoorbeeld over de inhoud van gesprekken, waarbij het niet uitmaakt of die data op Amerikaans grondgebied aanwezig zijn of niet."

"Signal biedt daar een alternatief, dat op papier heel goed is op het vlak van privacy", gaat hij verder. "Maar natuurlijk zijn er wel inlichtingendiensten die over de capaciteiten beschikken om die app toch te penetreren en die encryptie te kraken, zodat zij toch kunnen meelezen wanneer ze dat willen."

"Bovendien is een app die heel populair wordt steeds vaker het doelwit van bepaalde inlichtingendiensten die over de capaciteiten beschikken om die communicatie in te zien."

Omdat Signal dus ook enkele tekortkomingen heeft, wijst Lasoen op een 3e alternatief: "Threema, een app die momenteel heel geliefd is als communicatiemiddel van veiligheidsdiensten en ook door de veiligheidsdiensten in ons land gebruikt wordt."

Threema biedt net zoals Signal garanties op vlak van privacy, maar gaat nog een paar stappen verder. "De servers staan op een hoog beveiligde locatie in Zwitserland en vallen dus ook onder het Zwitserse recht. Daardoor is het bedrijf ook niet zomaar verplicht om die communicatie over te maken."

"Daarnaast kiest Threema ervoor om communicatiesleutels om de zoveel tijd veranderen. Wanneer een hacker de sleutel van jouw communicatie via Threema dus in handen zou krijgen, kan die jouw berichtgeving uit het verleden niet inzien."

Is Threema dan een wonderapp? Ook niet, want al deze veiligheidsmaatregelen kunnen plots nog maar weinig voorstellen wanneer we met een volgende technologische evolutie te maken krijgen. "De kwantumcomputer zit eraan te komen. Daar is ook Threema niet tegen opgewassen", vertelt Lasoen.

"Zo'n computer maakt honderden miljoenen keren sneller berekeningen dan de computers van vandaag. Het zorgwekkende is dat een kwantumcomputer daarom in staat is de meest complexe en geavanceerde codes in een fractie van een seconde te kraken."

"Langs de andere kant kan de kwantumcomputer ook kwantumcryptografie met zich meebrengen. Daardoor kunnen we codes in de toekomst misschien helemaal 'onhackbaar' maken."