De ontreddering bij de liberalen is groot. Dat is het gevolg van een vijandig overnamebod door de Franstalige geestesgenoten én van een weinig doortastend interview van voorzitter Eva De Bleeker bij VTM Nieuws, over een slecht peilingsresultaat. De twee fenomenen veroorzaken heel wat intern gekissebis, en de vraag is wat de grootste bedreiging is voor de Vlaamse liberalen.
1. Een vijandig overnamebod is nog het minste probleem
Leuk detail: Open VLD-voorzitter De Bleeker werd gevraagd bij VTM Nieuws om in te springen ná het afhaken van MR-voorzitter Bouchez, die wellicht weinig zin had om te praten over... de slechte peilingsresultaten.
Maar het weinig doortastende interview heeft grote gevolgen. Na een tumultueus partijbureau maandag kondigt voorzitter De Bleeker aan dat ze zich voortaan laat omringen door een groep van 10 mensen, met oud-voorzitters als Bart Somers, Egbert Lachaert en oud-premier Alexander De Croo, maar ook nieuwkomers als Kjell Vander Elst en Frederic De Gucht.
Het lijkt wel alsof De Bleeker niet alleen verantwoordelijk wil gesteld worden voor de blijvende neergang. “De situatie waarin de partij zich nu bevindt, is niet mijn fout”, zegt De Bleeker in Het Laatste Nieuws.
Intussen bereiden, onder leiding van voorzitter Georges-Louis Bouchez, de Franstalige liberalen een vijandig overnamebod voor op hun Vlaamse zusterpartij. De kabinetschef van voorzitter Bouchez, Axel Miller, wordt vervangen door de West-Vlaming Rudy Aernoudt.
In de mededeling die het nieuws bekendmaakte, schrijft de MR: "Deze beslissing sluit ook aan bij de wens van de MR om haar liberaal politiek project in Vlaanderen te verspreiden voor een verenigd, hervormd, efficiënt en toekomstgericht België."
Vervolgens kondigt Bouchez aan een tweetalige studiedienst te willen ontwikkelen, "met Vlaamse onderzoekers die ook politieke ideeën in Vlaanderen zullen kunnen verspreiden". "Het is een aanvullende stap in onze wens om het politiek debat te beïnvloeden, ook in Vlaanderen."
Binnen Open VLD kijken sommige mandatarissen met veel sympathie naar de plannen van de MR, terwijl anderen het weinig kans geven. De burgemeester van Hoeilaart, Tim Vandenput, die al een lidkaart van de MR heeft, zegt: “Een doorstart met de centrumrechtse flank, achter de schermen gesteund door de MR, is zeker een mogelijkheid”.
Terwijl Vincent Stuer, lid van het partijbestuur, in De Morgen, de markt verzadigd noemt: "Naast Vlaams Belang, N-VA en Open VLD, en met een niet te onderschatten ondernemerstraditie rond CD&V, is er gewoonweg geen plaats voor nog een levensvatbare rechtse partij." Maar Vandenput zegt wel al onomwonden in Het Nieuwsblad: "Als de richting van de partij niet verandert en de rechtervleugel moet zwijgen, dan stap ik eruit." Vandenput voorspelt dus een Volksunie-scenario, waar de linker- en rechtervleugel van de partij uit elkaar gaan.
Nu al klampen vele liberalen zich vast aan één man, Frederic De Gucht, die door de media als de gedoodverfde voorzitter wordt gezien. Dit weekend tipt De Tijd hem “nu al als de volgende leider van Open VLD” en Het Nieuwsblad vraagt zich af of hij “de redder van de liberalen is?”
Guy Vanhengel noemt de houding van De Gucht in de Brusselse onderhandelingen “redelijk onverzettelijk” en dat is blijkbaar zo’n zeldzame karaktertrek bij de liberalen dat hij nu al, nauwelijks zeven maanden na de voorzittersverkiezingen die door Eva De Bleeker gewonnen werden, op het schild wordt gehesen. In De Zevende Dag zegt De Gucht dat de volgende voorzittersverkiezingen pas in 2028 zijn. Maar hij geeft ook toe dat de kans redelijk groot is dat hij zich dan kandidaat zal stellen.
De vraag is alleen of de partij niet sneller een nieuwe voorzitter zal moeten kiezen. Een nieuwe verkiezingsstrijd zou de tegenstellingen in de partij nog meer kunnen vergroten. En daarom is het vijandige overnamebod echt niet het belangrijkste probleem van Open VLD.
2. Een koekje van eigen deeg
In het verleden, toen Open VLD nog een grote volkspartij was, gedroeg de partij zich even agressief als de MR vandaag. De partij probeerde in het begin van de eeuw zowel de N-VA, via een kartel, aan zich te binden én de CVP te destabiliseren. Open VLD ondergaat nu wat ze toen zelf zonder scrupules toepaste.
In 2001 vormen enkele dissidenten bij de CVP, onder leiding van oud-voorzitter Johan Van Hecke, een splintergroep met de naam CDV, Christen Democratische Vernieuwing. Ook een aantal CVP-jongeren, die zichzelf Yanko noemen, stapt over. Het is de bedoeling dat de CDV een denktank wordt binnen de partij, tot CD&V-voorzitter Stefaan De Clerck onbedoeld via "een openliggende gsm" flarden opvangt van een gesprek tussen VLD-voorzitter De Gucht en Van Hecke.
De Clerck meent duidelijk te verstaan dat de twee het hebben over een samen op te richten partij. De twee ontkennen eerst, maar even later kondigt Van Hecke aan dat de CDV zal worden omgedoopt tot NCD, Nieuwe Christen Democratie. Waarop De Gucht van zijn partijbestuur een officieel mandaat krijgt om te onderhandelen met Van Hecke, die uiteindelijk met zijn NCD zal overstappen naar de liberalen.
In de zomer van 2003 voeren de liberalen verregaande kartelgesprekken met de piepjonge N-VA. De twee voorzitters, Geert Bourgeois en Karel De Gucht, bereikten toen een akkoord waarin Open VLD er zich ook toe verbindt de (bedreigde) partijfinanciering van de N-VA te garanderen. Er wordt een ontwerp van beginselverklaring voor een kartel op papier gezet.
Bart De Wever die zich eerst niets van zo’n tekst kon herinneren, zei enkele jaren later in De Morgen: "Nu u het zegt, het kán wel dat er toen iets op papier is gezet." Maar tot een definitief document kwam het niet en het kartel strandde vervolgens op het aantal mandaten. Eén jaar later vormde de N-VA een kartel met de CD&V.
De rest is politieke geschiedenis.
3. Oppositie voeren is zoals fietsen op een hometrainer
Oppositie voeren is zoals fietsen op een hometrainer. Het is een boutade van Herman De Croo. In zijn boek 'Geworteld in het leven' vind je de volledige versie ervan: “In de oppositie zitten, dat is als op een hometrainer fietsen. Je krijgt spieren en een grotere thorax, je hartritme verbetert, maar je mag op de pedalen drukken zoveel als je wilt, je blijft altijd ter plaatse trappelen.”
Dat heeft de nieuwe (en voorlopig onzichtbare) voorzitter van Groen, Bart Dhondt, ondervonden. In De Ochtend bij Michaël Van Droogenbroeck heeft hij gepleit voor een crisisbijdrage voor miljonairs om extra defensie-uitgaven te betalen. "Haal het geld uit de juiste zakken. Dan komt er eindelijk wat meer evenwicht in de begroting", zegt hij.
Het voorstel maakt geen enkele kans, en de voorzitter predikt vooral voor eigen kerk. Het enige wat de buitenwacht onthoudt, is dat ook Groen een extra investering in defensie steunt. Elke oppositiepartij is gedwongen zich te troosten met de idee dat ooit de rollen kunnen omkeren. Maar tot dan is het op een hometrainer fietsen.
