Deze week is het precies 80 jaar geleden dat de laatste dodelijke V2-bom viel in de provincie Antwerpen. Met de V1 en de V2 wilden de Duitsers de haven treffen op het einde van de Tweede Wereldoorlog, maar hun vizier stond niet bepaald op scherp. In de ruime regio vielen duizenden doden in dorpen en steden ver weg van de Scheldestad. VRT NWS trok naar Wintam, Ekeren en Kalmthout voor tastbare overblijfselen aan de V-bommen.
80 jaar na de laatste V2 van de nazi's: hier vind je de littekens van de Duitse V-bommen in Vlaanderen
De V1 en V2 waren 'Vergeltungswaffen' van de Duitse Luftwaffe, letterlijk: wraakwapens. Het waren hoogtechnologische onbemande vliegtuigen (V1) en ballistische raketten (V2) met springstof. Daarmee wilden de Duitsers de Antwerpse haven raken. Maar de nauwkeurigheid van de wapens liet te wensen over.
De dodelijke ravage door een bom op cinema Rex in hartje Antwerpen is deel van het collectieve geheugen. Maar ook dorpen en gezinnen ver weg van de stad werden geraakt. Tussen oktober 1944 en maart 1945 vielen er in de ruime regio dagelijks doden door de Duitse bommen.
"Antwerpen was op het einde van de Tweede Wereldoorlog het belangrijkste doelwit voor de Duitsers na Londen", vertelt historicus Pieter Serrien . Hij documenteert al jaren alle dodelijke inslagen van de V-bommen. Op onderstaande kaart kan je ontdekken waar er in jouw buurt zo'n bom viel.
"Het doel van de nazi's was om continu terreur te zaaien. 'Elke dag angst' is niet toevallig de titel van mijn boek over de terreur van de V-bommen in en rond Antwerpen", zegt Serrien.
De impact en grootte van de bommencampagne was volgens Serrien immens. "In heel België vielen er 9.000 V-bommen. Daarbij vielen meer dan 8.000 doden." De materiële schade was vaak enorm.
Voorloper van oorlogsdrone
De V-bommen kan je volgens Serrien vergelijken met de inzet van drones vandaag aan het front in Oekraïne. Het doel was om vanop afstand en zonder menselijke aanwezigheid dood en verderf te zaaien.
"De V1 was eigenlijk een onbemand vliegtuig en werd gelanceerd vanop een helling. Daar zat dan een kilometertellertje in en dat was ingesteld op een bepaalde afstand. Wanneer de teller op 0 stond, viel de bom. En dat was dan 'in de buurt' van het doelwit."
De V1 werd door de Antwerpenaars al snel "de vliegende bom" genoemd. Je hoorde het zoemende geluid van de motor tot die begon te sputteren en stilviel. Op dat moment wisten mensen op de grond dat de bom ergens in hun buurt naar beneden zou vallen. De V2 was daarentegen dodelijk geruisloos.
"Een V2-bom was veel geavanceerder", zegt Pieter Serrien. "Dat was een meer nauwkeurige ballistische raket die vanuit het noorden van Nederland gelanceerd werd. In 4 minuten tijd kon zo'n V2-bom Antwerpen bereiken."
De V2 was een ontwerp van de Duitser Wernher von Braun. Na de oorlog ging hij voor de Amerikanen werken. Zijn rakettechnologie mondde uit in het baanbrekende Apolloprogramma met raketten naar de maan.
Tastbare littekens
In 2025 zijn de laatste ooggetuigen van de terreur van de V-bommen kranige 80'ers en 90'ers. VRT NWS zocht hen op en ging op zoek naar tastbare plekken in het landschap die herinneren aan de schade en het menselijk leed.
In Wintam (Bornem) bijvoorbeeld eiste een V1-bom op 8 maart 1945 het leven van 18 mensen. We gingen terug naar de plek met overlevende Caroline De Block (80). Zij was toen een baby van 7 maanden en verloor bij de bominslag haar 2 broers en zus. De woning waarop de V-bom viel, werd eerder deze maand verkocht. De koper kent het beklijvende verhaal dat eraan vasthangt.
In het Antwerpse district Ekeren ontsnapten Staf (94) en Maria (89) aan de dood. De verhalen over schuilkelders, soldaten, en sirenes komen spontaan naar boven wanneer we afspreken op het Kristus-Koningplein. Het Ekerse marktplein waar voor de V2-inslag van 6 januari 1945 de eeuwenoude hoeve De Swane stond.
Op de Kalmthoutse Heide stond dan weer een batterij afweergeschut. In het domein vind je nog steeds 10-tallen bomkraters van V1's of V2's. De putten zijn nu met water gevuld en blijken een zegen voor fauna en flora. De kraters zijn namelijk dieper dan de vennen in het natuurgebied. Tijdens de almaar hetere zomers vinden dieren nog wel water in de bomputten terwijl de vennen droog staan.
Ik krijg elke week vragen van Canadezen of Britten die willen weten hoe hun voorouders stierven door een V-bom rond Antwerpen
Historicus Pieter Serrien
Historicus Pieter Serrien krijgt 80 jaar na de feiten nog veel vragen over de dodelijke inslagen van de V-bommen. "Canadezen en Britten blijven me contacteren. Zij willen meer weten over de omstandigheden waarin hun familielid in België stierf door een V-bom. Niet verwonderlijk als je weet dat er meer dan 8.000 doden vielen."
Laatste V-bommen in Mortsel en Essen
De laatste ooggetuigen van die periode willen maar wat graag hun verhaal vertellen, stelt Serrien vast. "Ik kreeg onlangs een bericht van de 93-jarige Paul Crevels over de laatste dodelijke V2-inslag in Mortsel. Die viel op een schuilkelder die de buurt gebouwd had als reactie op het Amerikaanse bombardement op Mortsel van 5 april 1943. Dat was met 936 doden het zwaarste in België tijdens de Tweede Wereldoorlog."
"Zoals elke avond gingen de mensen daar dus slapen in de schuilkelder. Als ze die keer gewoon in hun huizen waren gebleven, hadden ze de inslag van eind maart 1945 overleefd."
In de ruime regio rond Antwerpen organiseren steden en gemeenten dit jaar herdenkingen voor de slachtoffers. Dat gebeurde eerder deze maand nog in Wintam.
Op zaterdag 29 maart verschijnt aan De Blokskenshoeve in Essen-Hoek, een gehucht dat tijdens de oorlog nog deel was van Kalmthout, een herdenkingsplaat. Het wordt een blijvende herinnering aan de laatste V-bom in ons land met dodelijke slachtoffers. Dat waren de Britse soldaten Jim Wolstenholme en William Robert Hicks.
Regionaal nieuws uit Antwerpen
Gepubliceerd: