#MadeInBelgium: hoe een Rwandese online beïnvloedingsoperatie België viseert – met de hulp van AI

Op 17 maart verbrak de Rwandese regering haar diplomatieke betrekkingen met België. Het regime van president Paul Kagame verwijt ons land partijdig op te treden in de context van de oorlog in Oost-Congo. Volgens Rwanda mobiliseert België tegen hen op het internationale toneel, en gebruikt het daarbij "leugens en manipulatie om een ongerechtvaardigde vijandige mening tegen Rwanda te verzekeren".

Belgische diplomaten zijn in Rwanda dus niet langer welkom. Maar dit diplomatieke conflict heeft ook een tegenhanger op sociale media. Vanuit Rwandese hoek komt al enkele dagen lang een online campagne die België viseert, en in het bijzonder minister van Buitenlandse zaken Maxime Prévot en premier Bart De Wever.

Rwandese profielen op X (het vroegere Twitter) verstuurden de voorbije week duizenden tweets die zich in het Frans of het Engels tot De Wever en Prévot richten. Met de hashtag #MadeInBelgium verspreidt de campagne de boodschap dat België zich 'neokoloniaal' zou gedragen in het huidige regionale conflict.

Een aantal zaken vallen daarbij op. Verschillende Rwandese accounts versturen bijvoorbeeld telkens letterlijk dezelfde tweets. Ook eenzelfde cluster afbeeldingen komt steeds terug. Wat schuilt daarachter?

(Lees verder onder de afbeelding.)

De online campagne maakt opvallend gebruik van allerlei spotprenten over België. Zo zien we een stoere Rwandese man die België en Congo halt toeroept, een huilende hyena in de Belgische driekleur boven een goudklomp waarop het Afrikaanse continent is weergegeven, of het afbrokkelende België dat tegenover het florerende Rwanda wordt geplaatst.

De typische stijl onthult dat de spotprenten deels gemaakt zijn met beeldgeneratoren op basis van artificiële intelligentie.

Een ander deel van de beeldvorming binnen de campagne verwijst naar het koloniale verleden van ons land, zowel in Congo als in Rwanda. Congo had de Belgische koning Leopold II als staatshoofd (1885-1908) en werd later een Belgische kolonie (1908-1960). Rwanda was als voormalige Duitse kolonie na de Eerste Wereldoorlog enkele decennia lang een mandaatgebied van België. De tweets maken gebruik van historische foto's waarop telkens ook de hashtag #MadeInBelgium is aangebracht.

We zien bijvoorbeeld beelden van Congolese slachtoffers met afgehakte handen, of een man van wie de neus gemeten wordt. Dat laatste verwijst naar het Rwandese verwijt dat België in de koloniale periode de verschillen tussen Hutu's en Tutsi's in Rwanda op de spits heeft gedreven, en zo bijdroeg tot de genocide van 1994. Met verwijzingen naar deze zwarte bladzijden uit de geschiedenis hoopt de campagne België in verlegenheid te brengen.

Niet alle foto's uit de campagne tonen echter het koloniale Belgische verleden. De zittende man met twee geamputeerde ledematen in bovenstaande collage is Lewis Martin , een zwarte veteraan uit de Amerikaanse Burgeroorlog (1861-1865). Met Congo heeft de foto dus niets te maken. Niettemin circuleert het beeld al langer op sociale media als een zogenoemde illustratie van het Belgische koloniale regime.

Rwanda is niet aan zijn proefstuk toe als het gaat om assertieve online campagnes. Het regime van Kagame staat al jaren bekend om brede public relations-offensieven die de positieve troeven van het land in de verf willen zetten - denk bijvoorbeeld aan de Rwandese sponsoring van sportevenementen - maar die ook critici aanvallen en intimideren . Daarbij wordt vaak gebruikgemaakt van Amerikaanse en Europese communicatiebedrijven en -adviseurs.

Even berucht is het spreekwoordelijke Rwandese 'Twitter Army ' van pro-regimeprofielen die de standpunten van de regering uitdragen op sociale media. Als een soort vrijwillig trollenleger viseren ze daarbij ook geregeld journalisten, academici en politici die kritiek uiten op de Rwandese regering.

De huidige anti-Belgische campagne vanuit Rwanda is één van de nieuwere vormen van online activisme, vorig jaar onthuld door onderzoekers van de Media Forensics Hub van Clemson University. Zij ontdekten een propagandanetwerk van honderden Rwandese profielen op X die uit een georganiseerde, centrale database voorgeschreven berichten en afbeeldingen kopieerden en op sociale media verspreidden. 

De campagnes worden gekenmerkt door tientallen varianten van erg gelijkende boodschappen, waarvan de onderzoekers aantoonden dat ze geschreven werden met de hulp van AI-chatbots. Sommige profielen plaatsten in het verleden namelijk berichten die per ongeluk nog onderdelen van antwoorden bevatten op vragen die aan ChatGPT waren gesteld.

Wat is, ten slotte, de bedoeling van een dergelijke online beïnvloedingscampagne? De individuele berichten op X hebben meestal slechts een klein bereik. Zelden worden ze door meer dan 10 mensen bekeken. Maar met een niet aflatende stroom van honderden profielen die tientallen verschillende versies van één bepaalde boodschap verspreiden, kan de illusie gewekt worden van spontaan of organisch massaprotest.

Het georganiseerde gebruik van hashtags zoals #MadeInBelgium is bedoeld om ervoor te zorgen dat die 'trending' worden op sociale media. De techniek wordt vaak ook gebruikt om bepaalde hashtags die al circuleren in de context van negatieve verhalen over Rwanda te proberen 'kapen' met eigen positieve boodschappen.

Misschien wel het belangrijkste doel is echter het overspoelen van de profielen van de geviseerde betrokkenen - zoals De Wever en Prévot - met deze spamberichten, in een poging om hen zo te beïnvloeden of te intimideren. Prominente critici van het regime van Kagame uit de politieke, journalistieke en academische wereld weten al langer dat publiekelijk kritisch commentaar over Rwanda kan leiden tot aanhoudende haatcampagnes op sociale media.