Nederlandse sterrenkundigen hebben zuurstof ontdekt in het verst bekende sterrenstelsel tot nog toe. Dat bevindt zich op 13,4 miljard lichtjaar afstand en is vlak na de oerknal ontstaan. De ontdekking zet astronomen aan het denken over hoe snel sterrenstelsels in het vroege heelal zijn ontstaan.
Zuurstof ontdekt in verst bekende sterrenstelsel, op 13,4 miljard (!) lichtjaar afstand
Wim De Maeseneer
Gepubliceerd:
Het sterrenstelsel 'JADES-GS-z14-0' werd vorig jaar ontdekt door de Amerikaanse James Webb-ruimtetelescoop en is het verste bevestigde sterrenstelsel dat tot nog toe is waargenomen.
Zijn licht heeft er 13,4 miljard jaar over gedaan om ons te bereiken, wat betekent dat we het zien zoals het was toen het heelal nog geen 300 miljoen jaar oud was.
2 verschillende teams van astronomen hebben nu onafhankelijk van elkaar ontdekt dat er zuurstof wordt gevormd in het sterrenstelsel. Dat wijst erop dat het sterrenstelsel veel verder is ontwikkeld dan verwacht.
"Het is alsof je een puber aantreft op een plek waar je alleen baby’s zou verwachten", zegt astronoom en hoofdonderzoeker Sander Schouws van de universiteit van Leiden. "De resultaten tonen aan dat het sterrenstelsel zich heel snel heeft gevormd en ook snel volwassen wordt, wat bijdraagt aan het toenemende vermoeden dat sterrenstelsels zich veel sneller vormen dan verwacht."
Te jong voor zuurstof?
"Sterrenstelsels beginnen hun leven meestal als verzamelingen van jonge sterren, die voornamelijk bestaan uit lichte elementen zoals waterstof en helium", meldt de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) in een persbericht.
"In de loop van hun bestaan produceren deze sterren zwaardere elementen, zoals zuurstof, die na hun dood over hun moederstelsel worden verspreid. Astronomen dachten dat het heelal bij een leeftijd van 300 miljoen jaar nog te jong was om sterrenstelsels te hebben die veel zware elementen bevatten. Uit de twee studies blijkt nu dat JADES-GS-z14-0 ongeveer 10 keer meer zware elementen bevat dan verwacht."
De ontdekking gebeurde met de Atacama Large Millimeter/submillimeter Array (ALMA), een netwerk van radiotelescopen in de Atacamawoestijn in Chili. Het observatorium wordt beheerd door onder meer de Europese Zuidelijke Sterrenwacht, waar ook België is bij aangesloten.
"Ik stond versteld van de onverwachte resultaten, omdat ze een nieuwe kijk geven op de eerste ontwikkelingsfase van sterrenstelsels", zegt Stefano Carniani van de Italiaanse Scuola Normale Superiore in Pisa. Hij is hoofdauteur van de 2e studie.
"Het bewijs dat een sterrenstelsel al volwassen kan zijn in het jonge heelal roept vragen op over wanneer en hoe sterrenstelsels zijn ontstaan."
De 2 onderzoeken zijn gepubliceerd in de wetenschappelijke tijdschriften 'The astrophysical journal' en 'Astronomy & astrophysics '.
