De Europese ruimtetelescoop Euclid heeft al meer dan 380.000 sterrenstelsels in kaart gebracht en miljoenen andere waargenomen. Dat blijkt uit de eerste, grote reeks resultaten die zijn vrijgegeven. Euclid moet de grootste en nauwkeurigste 3D-kaart van het heelal ooit opleveren. Nu al zijn de data indrukwekkend, klinkt het.
"Schatkamer aan informatie": ruimtetelescoop Euclid brengt 380.000 sterrenstelsels in kaart en ziet nog 26 miljoen andere
Wim De Maeseneer
Gepubliceerd:
"Een schatkamer aan informatie over miljoenen sterrenstelsels", zo omschrijven sterrenkundigen de eerste reeks resultaten van Euclid. De Europese ruimtetelescoop werd in juli 2023 gelanceerd om een antwoord te vinden op de vraag waarom het heelal altijd maar sneller blijft uitdijen.
Wat zijn sterrenstelsels?
Sterrenstelsels zijn grote groepen van sterren, gas en stof, die door de zwaartekracht bijeengehouden worden. Ze draaien als een grote schijf rond hun as.
Vaak zitten er honderden miljarden sterren in een sterrenstelsel. Het sterrenstelsel waar onze ster, de zon, en onze planeten toe behoren, is de Melkweg.
Euclid zal daarvoor meer dan een derde van de hemel afspeuren en de vorm, posities en afstanden van miljarden sterrenstelsels in kaart brengen. Sommige van die sterrenstelsels bevinden zich op meer dan 10 miljard lichtjaar van ons.
En de ruimtetelescoop maakt zijn hoge verwachtingen waar, zo blijkt uit de eerste reeks data. "We zijn heel enthousiast", zegt professor sterrenkunde Maarten Baes (UGent), die zelf ook onderzoek doet met de Euclid-telescoop.
"Euclid speurt een gigantisch groot gebied van de hemel af en kan daar tegelijk haarscherpe beelden van maken. De eerste resultaten tonen tot wat Euclid in staat is en leveren nu al een enorme schat aan informatie op."
Aan de hand van de data konden al 380.000 sterrenstelsels worden geclassificeerd. In 1 week van waarnemingen heeft Euclid ook al 26 miljoen sterrenstelsels gezien.
"De eerste resultaten hebben al een 40-tal wetenschappelijke publicaties opgeleverd die binnenkort zullen verschijnen", zegt professor Baes. "Maar vanaf nu kunnen wetenschappers overal ter wereld aan de slag met de waarnemingen en meetresultaten van Euclid."
Grootste mysteries
Het uiteindelijke doel is de grootste en nauwkeurigste 3D-kaart van het heelal ooit te maken. Sterrenkundigen hopen zo ook meer te leren over donkere materie en donkere energie: 2 van de grootste mysteries van het heelal.
Donkere materie en donkere energie zijn onzichtbaar. Het enige dat wetenschappers tot nog toe weten is dat ze moeten bestaan én in grote hoeveelheden. "Zonder donkere materie kunnen we de bewegingen van sterren in een sterrenstelsel niet verklaren", zegt professor Baes.
"Van donkere energie weten we eigenlijk nog minder. Er moet een soort van onzichtbare energie zijn die verantwoordelijk is voor het versneld uitzetten van het heelal."
"We vermoeden dat het heelal voor 70 procent bestaat uit donkere energie en voor 25 procent uit donkere materie. De sterren en sterrenstelsels, alles wat we kunnen zien in het heelal, is minder dan 5 procent. 95 procent kennen we dus nog niet. En we hopen dat Euclid daar verandering in gaat brengen."
Op antwoorden op die vragen, is het wellicht nog jaren wachten. "Daarvoor hebben we eerst nog gigantisch veel meer data nodig", zegt professor Baes. "Maar het is geruststellend om te zien dat de kwaliteit van de data hoog genoeg is om die mysteries te kunnen ontrafelen."
Euclid zal naar verwachting in 6 jaar tijd beelden vastleggen van meer dan 1,5 miljard sterrenstelsels, waarbij het elke dag ongeveer 100 gigabyte aan gegevens terugstuurt.
