Na wurgpoging in woonzorgcentrum Nijlen: geweld niet altijd gelinkt aan dementie, "vooral nood aan meer personeel" om zorg op te vangen

Een 84-jarige man met zware dementie probeerde zaterdag een 93-jarige vrouw te wurgen in een woonzorgcentrum in Nijlen. Een paar weken geleden stak een man met dementie 3 andere bewoners neer in Dentergem. Al te snelle conclusies over de rol van dementie bij gewelddadige incidenten in de zorg mag je daar volgens specialisten vooral niet uit trekken. 

"Er is geen een-op-eenrelatie tussen het hebben van dementie en het plegen van geweld, laat dat duidelijk zijn. Al zien we wel bepaalde tendensen bij wie er in een rusthuis of serviceflat terechtkomt", zegt Margot Cloet van Zorgnet-Icuro, de koepel van de non-profit zorginstellingen.

"We zien dat woonzorgcentra steeds meer mensen met dementie opvangen. Dat gaat nu al om 60 tot 70 procent van alle bewoners, dat heeft impact op het type zorg dat we moeten aanbieden", zegt ze. Voor het incident in Dentergem wijst Cloet vooral naar het falen aan van justitie: de dader van de steekpartij had in een gesloten instelling moeten zitten, maar er was geen plaats. 

Maar los van dat verhaal, is de wiskundige kans dus groot dat als er in een woonzorgcentrum iets gebeurt, dat daarbij een bewoner met dementie betrokken is. En die kans zal alleen maar groter worden.

Volgens het Expertisecentrum Dementie Vlaanderen zijn er nu ruim 200.000 landgenoten met dementie. In 2040 ronden we de kaap van de 300.000. Tegen 2070 is er sprake van een verdubbeling van de huidige toestand met ruim 400.000 Belgen met dementie. 

Hoe ouder je wordt, hoe vaker dementie voorkomt. 2 op de 10 tachtigers kampt ermee, 4 op de 10 negentigers. Dat merken woonzorgcentra omdat ze steeds oudere bewoners hebben.

"We zien dat mensen veel langer thuis blijven. Ze gaan pas naar een woonzorgcentrum op oudere leeftijd, op het einde van hun leven. Er zijn dan te veel zorgnoden die mantelzorgers en thuisverplegers niet meer de baas kunnen. 10 jaar geleden woonden mensen gemiddeld 5 à 6 jaar in een woonzorgcentrum. Nu zitten we aan minder dan 2 jaar."

De combinatie van de beide cijferverhalen verklaart waarom zorgkundigen in woonzorgcentra elke dag meer bewoners zien met dementie. "Dat vraagt een andere aanpak van personeel én een aangepaste infrastructuur. Twee dossiers waarop de Vlaamse regering veel meer moet doen", zegt Cloet.

Personeel kan helpen bij angst bijvoorbeeld. Dat is een van de vaakst voorkomende problemen bij patiënten met dementie. Dat kan op zijn beurt leiden tot onvoorspelbaar gedrag en dus incidenten in woonzorgcentra. "Voldoende personeel kan een buffer zijn tegen incidenten, om de angst van bewoners op te vangen en het is een buffer om het personeel gemotiveerd aan de slag te houden." 

Net daar knelt het schoentje volgens Zorgnet-Icuro. Zowat alle taken moeten volgens de regels door mensen met een zorgprofiel uitgeoefend worden, zelfs het uitdelen van maaltijden. "Nu zijn er te veel regels waardoor we alleen mensen met een zorgprofiel kunnen inzetten. We willen hen liever laten ondersteunen door andere profielen. Daarom roepen we de Vlaamse regering op om ons meer flexibiliteit te geven, zodat het echte zorgpersoneel met de mensen kan bezig zijn."

Ook het aanpassen van gebouwen aan een steeds grotere groep dementerende bewoners, is geen sinecure. "De budgetten daarvoor worden al enkele jaren niet meer aangepast of geïndexeerd", zegt Cloet. 

Tot slot wijst ze naar een ander punt waarop de regelgeving volgens haar achterop hinkt. "Technologie zoals slimme camera's en detectie kunnen personeel helpen, maar er is weinig geregeld of goedgekeurd." 

Een nulrisico bestaat er trouwens nooit. De incidenten in Dentergem en Nijlen vonden plaats in woonzorgcentra met een personeelscapaciteit die ruimer is dan wat de Vlaamse regels voorschrijven. "In Nijlen is er dan ook tijdig en adequaat ingegrepen en heeft men erger kunnen voorkomen", benadrukt Cloet.

"Woonzorgcentra moeten geen gevangenissen worden waar we mensen met een bepaald profiel in weg steken. Het blijft belangrijk om te benadrukken dat de incidenten de uitzondering zijn, en niet de regel", besluit Cloet.