Vlaamse professor aan Johns Hopkins, waar 2.000 medewerkers moeten vertrekken: "Trump ziet elite-universiteiten als vijand"

Het zijn onzekere tijden voor het personeel en studenten van universiteiten en onderzoeksinstellingen in de VS. De Trump-regering schrapt voelbaar financiële steun. Belangrijk wetenschappelijk onderzoek staat op de helling, beurzen voor academici worden niet langer betaald en jobs verdwijnen.

De prestigieuze Johns Hopkins-universiteit in Baltimore is genoodzaakt om 2.000 medewerkers in binnen- en buitenland te ontslaan, omdat Amerikaanse ontwikkelingshulp via USAID is weggevallen.

"Er zijn bepaalde jobs voor nieuwe professoren die op dit moment ‘bevroren’ zijn vanwege de onzekerheid", vertelt de Vlaamse professor in politieke economie Matthias Matthijs. Hij werkt aan de School of Advanced International Studies, een instituut van Johns Hopkins in Washington.

"Het pluspunt is dat ons centrum weinig afhangt van de federale overheid", legt hij uit. "Wij ondervinden natuurlijk de impact van het 'Department of Government Efficiency' (geleid door Elon Musk, red.) op de stad zelf en de overheid. Veel van onze studenten hebben jobaanbiedingen van de federale overheid ingetrokken zien worden."

Johns Hopkins-universiteit in Baltimore, in het noordoosten van de VS, is een van de meest prestigieuze universiteiten van het land. Al behoort ze niet tot de Ivy League, een lijst van 8 gerenommeerde universiteiten waaronder Harvard. Johns Hopkins werd in 1876 opgericht en was de eerste 'onderzoeksuniversiteit' van het land. 

"Deze regering heeft het niet voor de elite-universiteiten, die ze vaak als vijand zien. Het heeft ook een tintje 'anti-wetenschap'", verwijst Matthijs naar de eerste weken van Trumps bestuur.

Topuniversiteiten als Johns Hopkins zullen volgens Matthijs ondanks de verminderde overheidssteun wel nog kwalitatief onderwijs kunnen aanbieden. "Ik denk dat dit vooral nefast zal zijn voor ‘armere’ universiteiten zonder grote 'endowments' (financiële steun die vooral uit private donaties bestaat, red.). Voor universiteiten zoals Harvard, Stanford, en Johns Hopkins komt het wel goed. Maar voor veel staatsuniversiteiten die afhangen van belastinggeld, wordt het knokken."

Op vlak van medische wetenschappen heeft de Johns Hopkins-universiteit een sterke reputatie. De instelling leverde tijdens de coronapandemie betrouwbare statistieken over de wereldwijde sterfgevallen en besmettingen.

Het gezondheidsdomein is een van de zwaarst getroffen takken binnen onderzoek en onderwijs. Het National Institute for Health moet van de Trump-regering afslanken. De ontslagen aan de Johns Hopkins-universiteit vallen onder meer in de Bloomberg School of Public Health en de faculteit Geneeskunde.

Lien Van Laer is assistent-doctor aan de universiteit van Gent en Antwerpen en is nog maar een maand terug uit de VS. Ze werkte enkele maanden aan een postdoctoraat over chronische duizeligheid gelinkt aan het evenwichtsorgaan. Dat deed ze aan de faculteit Geneeskunde van de Johns Hopkins-universiteit.

"Andere internationale collega's durfden geen bezoek naar huis te plannen, omdat ze schrik hadden dat ze niet meer in de VS zouden raken", vertelt Van Laer. Naast de moeilijkere omstandigheden voor wetenschappers werd het migratiebeleid onder Trump ook strenger.

De veranderingen aan de Amerikaanse universiteiten hebben het onderzoek van Van Laer voorlopig niet gehinderd. "De gegevens die ik daar moest verzamelen, zijn verzameld", aldus Van Laer. Nu verwerkt ze de data en schrijft ze het onderzoek uit. Mocht ze later toch nog extra gegevens nodig hebben, is het onzeker of er daarvoor in de VS nog middelen zullen zijn.

"Ik zou heel graag teruggaan, maar onder het huidige beleid wordt het minder eenvoudig om dat voor een langere periode te doen", zegt Van Laer. "Ik zou op dit moment niet dezelfde beslissing nemen als voordien."

Het beleid van Trump tegenover onderwijs- en onderzoeksinstellingen in de VS raakt ook de rest van de academische wereld. De zogenoemde 'Fulbright-beurzen' geven wereldwijd studenten en onderzoekers die uitblinken de kans om zich in te schrijven aan Amerikaanse hogescholen en universiteiten, waaronder Johns Hopkins. Omgekeerd trekken ook Amerikanen via het steunprogramma naar het buitenland.

Ongeveer 4.000 Amerikaanse universiteiten en hogescholen werken mee aan Fulbright, tegenover 10 instellingen in België. Voor het volgende academiejaar zijn 20 Belgen geselecteerd voor een uitwisseling in de VS. 30 Amerikanen hebben een beurs binnengehaald voor een uitwisseling in België. 

"Voorlopig zijn we niet geraakt op vlak van financiering", zegt Erica Lutes, CEO van Fulbright in België en Luxemburg. "De financiering van de Amerikaanse overheid loopt nog steeds."

Het Amerikaanse uitwisselingsprogramma met ons land haalt een deel van het budget bij de Amerikaanse overheid en een ander deel bij de Belgische overheid. In andere landen staat of valt Fulbright met Amerikaans geld. In die landen waar de overheid niet kan bijleggen voor het uitwisselingsprogramma, zitten betalingen voor beurzen vast. Lutes geeft het voorbeeld van Centraal-Azië.

Amerikaanse media melden gevallen van internationale academici in de VS die geen beursgeld meer ontvangen. Tegelijk hebben ze de informatie verkregen dat het ministerie van Buitenlandse Zaken zijn activiteiten aan het herzien was.

"Het geld dat we binnenkrijgen uit de VS, besteden we aan beurzen voor Amerikanen", duidt Lutes. "Het geld van de Belgische overheid gaat naar beurzen voor Belgen." Mochten de Amerikaanse fondsen toch verdwijnen, dan weet Lutes wat er met de Fulbright-uitwisseling tussen België en de VS zal gebeuren. "Dan zullen we het aantal Amerikanen dat op een beurs kan rekenen, verlagen."