Kruisigingen, onterechte doodsverklaringen en oude bombardementen: geweld Syrië is voedingsbodem voor nepnieuws 

Opgelet: de beelden die in dit artikel gecontroleerd worden, tonen dodelijk geweld en kunnen als schokkend worden ervaren. 

Vorige week kende Syrië een uitbarsting van geweld tussen veiligheidstroepen van het nieuwe bewind in Syrië en militanten van oud-president Assad. Dat gebeurde in de kustregio Latakia waar veel Alawieten wonen, een minderheidsgroep waartoe ook Assad behoort. Schattingen van het aantal doden lopen op tot 1.300, waarvan er zo’n 800 burgers zouden zijn. 

Al snel gingen op sociale media foto’s en video’s rond die het geweld toonden dat beide kampen pleegden. Maar samen met echte beelden kwam meteen een vloed aan mis- en desinformatie op.

Groeperingen op sociale media probeerden zo de gruwelijke gebeurtenissen te gebruiken om een eigen politieke agenda door te drijven.

De Syrische president al-Sharaa heeft ondertussen een onderzoekscommissie bevolen om het geweld uit te zoeken en de schuldigen te vervolgen. 

Naast de alawieten zouden volgens berichten ook Syrische christenen vanwege hun religie geviseerd worden door islamitische regeringsaanhangers. Vooral westerse accounts die islamkritisch zijn, delen dit soort berichten om de tegenstelling tussen christenen en moslims op de spits te drijven. 

Een veel gedeelde video zou bijvoorbeeld tonen hoe een christen vanwege zijn geloof gekruisigd en door het hoofd geschoten wordt door aanhangers van het regime. De video, ook door Nederlandstalige accounts gedeeld, is al miljoenen keren bekeken.

Door een schermopname van de video te nemen en een omgekeerde zoekopdracht te doen, vinden we echter een versie van de video die al sinds 2017 online staat . De beelden hebben dus niets met het huidige geweld te maken.

Factcheckers van Misbar ontdekten dat in oudere versies van de video in de achtergrond een bord met daarop de naam ‘Abu Ali Khabiya’ te zien is. Dat was een islamitische rebellenleider in de Syrische burgeroorlog die in 2015 geëxecuteerd werd door een rivaliserende militie.

Een andere foto die in het kader van het recent geweld gedeeld wordt , toont een gearresteerde man die een halsketting met een kruisbeeld draagt. Die zou vermoord zijn omdat hij weigerde zijn geloof af te vallen en zijn ketting af te doen. 

Maar ook hier toont een omgekeerde zoekopdracht dat dit niets met het huidige geweld te maken heeft. De Nederlandse Midden-Oostenexpert Harald Doornbos plaatste de foto, samen met andere foto’s van dezelfde man, al in 2012 op zijn blog en ze staan ook al zo lang op Facebook . Het zou gaan om een soldaat van het toenmalige Assad-regime, die gevangengenomen was door islamitische rebellen. 

Het valt natuurlijk niet uit te sluiten dat er ook christenen gestorven zijn in het recente geweld, maar er is momenteel geen aanwijzing dat christenen speciaal geviseerd worden. Orthodox-christelijke leiders uit Syrië hebben in een Facebookbericht het geweld scherp veroordeeld, maar dat bericht vermeldt niet dat christenen speciaal geviseerd worden in het geweld. 

Op sociale media gaan verschillende foto’s rond van mensen die vermoord zouden zijn door het regime. Dat valt meestal moeilijk te controleren, tenzij de personen in kwestie hun eigen dood kunnen ontkennen. Dat blijkt het geval bij minstens drie Syrische vrouwen wier naam en afbeelding misbruikt werden om valse geruchten te verspreiden. 

Zo ging een foto van X-gebruiker @Reemmnzer rond , waarbij gezegd werd dat ze vermoord was omdat ze alawitisch was. Maar zij reageerde zelf humoristisch op het bericht om duidelijk te maken dat ze wel degelijk nog leefde.

Ook de Amerikaanse Sahar Shaba zag een bericht voorbijkomen waarin haar eigen dood werd aangekondigd. Zij reageerde door te eisen dat berichten die nepnieuws over haar verspreidden offline worden gehaald. 

Dr. Kananah Ali, een plastisch chirurg uit Latakia plaatste een video online waarin ze haar angst voor het geweld uitdrukte. Die video ging vervolgens rond met het gerucht dat ze meteen na de opname vermoord was door regeringsaanhangers. Maar ook zij verduidelijkte later dat de berichten over haar dood niet waar waren.

Tot slot gaat er nog een foto van een klein meisje rond . Ook zij zou gedood zijn omdat ze alawitisch is. Factcheckers van Misbar ontdekten echter dat het eigenlijk gaat om reclame voor een Chinees merk van kinderkleding. 

Syrië kent al sinds 2011 een gruwelijke burgeroorlog. Samen met de recente oorlogen in Gaza en Libanon zorgt dat er helaas voor dat er meer dan genoeg beelden zijn van geweld uit de regio. En die worden nu dan ook massaal gerecycleerd, alsof het om het geweld in Latakia gaat.

Zo gaat er een video rond die al duizenden keren bekeken is via verschillende berichten, ook Nederlandstalige , die een bombardement van de regering op alawitische burgers zou moeten tonen. Sommige berichten geven zelfs uitgebreide informatie over welk type bom gebruikt wordt. 

Maar de beelden staan al sinds 26 november 2024 online. Volgens de Libanese nieuwsorganisaties Al Jadeed News en LBCI Lebanon News gaat het om een bombardement in de Bekaa-vallei. Lokale media berichtten eind november over Israëlische luchtaanvallen in de Bekaa-vallei. Dat is dan ook wat de video toont, geen aanval op alawieten door de Syrische regering.

Nog een vreselijke video die veel rondgaat , toont hoe een jong meisje mishandeld wordt. De beelden zijn moeilijk te bekijken, maar ook hier: met het recente geweld heeft het niets te maken. De beelden staan al minstens sinds september 2024 online en zouden tonen hoe een Turkse huurling zijn eigen dochter mishandelt. 

Dit nepnieuws is maar een heel klein deel van de desinformatie die momenteel rondgaat , video’s van beschoten families , gedumpte lijken , gruwelijke executies , allemaal gaat het om oude beelden, die uit de context gehaald worden. Lokale factcheckers zoals Misbar en Verify Syria hebben dan ook hun handen vol.

Dat wil overigens niet zeggen dat het nepnieuws enkel gaat om het gebruik van foute beelden. Soms worden authentieke beelden ook onterecht in twijfel getrokken , zoals bij de moordpartij op een alawitische familie in de stad Baniyas door regeringsaanhangers.