Filipijnse oud-president verschenen voor Internationaal Strafhof: advocaat van Duterte spreekt over "ontvoering naar Den Haag" en medische kwalen

De voormalige president van de Filipijnen Rodrigo Duterte (79) is vandaag voor de eerste keer voor het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag verschenen. Dat gebeurde via videoverbinding, vanuit het detentiecentrum waar hij vastzit.

Volgens de rechter van het ICC Iulia Antoanella Motoc is dat de beste optie, "vanwege de lange reis die Duterte heeft afgelegd en het tijdsverschil" waar hij nog aan moet wennen. Duterte is afgelopen dinsdag gearresteerd op verdenking van misdaden tegen de mensheid. Hij is kort daarna overgevlogen naar Nederland, waar hij momenteel wordt vastgehouden in de Penitentiaire Inrichting Haaglanden in Scheveningen, een faciliteit van het ICC.

Volgens de advocaat van Duterte is de oud-president "ontvoerd", omdat hij tegen zijn wil naar Den Haag is gebracht. Het gaat volgens de advocaat "simpelweg over kidnapping". Duterte zou ook aan verschillende medische kwalen lijden, waardoor hij niet veel meer kon zeggen dan zijn naam en geboortedatum. Nochtans had een medisch team Duterte eerder al gezond verklaard.

Aan het einde van de zitting is bepaald dat de aanklachten op 23 september zullen worden opgevoerd. De rechtszaak zou pas in 2026 kunnen beginnen. 

De misdaden tegen de mensheid waarvan Duterte wordt beschuldigd, vinden volgens het arrestatiebevel van het Strafhof plaats onder zijn presidentschap, tussen 2016 en 2022. In die periode voert Duterte een harde 'war on drugs', waarbij politieagenten en huurlingen de opdracht krijgen om drugsgebruikers en -criminelen neer te schieten "als ze zich bedreigd voelen". 

Dat bevel is massaal opgevolgd. De slachtoffercijfers variëren, maar volgens de nationale politiediensten zijn zeker 6.000 mensen gedood onder het beleid. Volgens mensenrechtenorganisaties vielen er zelfs 30.000 slachtoffers.

De gebeurtenissen volgen elkaar momenteel snel op. Dinsdag is Duterte gearresteerd op de Filipijnen, vandaag verschijnt hij al voor het Strafhof. Dat is de normale gang van zaken, zegt Thomas Gillis. Hij werkt als advocaat aan de Balie van het ICC.

"Wanneer iemand wordt opgepakt en naar het ICC wordt gebracht, verschijnt hij of zij enkele dagen nadien al een eerste keer voor de rechter. Wij noemen dat de status conference", zegt Gillis. "We kijken of organisatorisch alles in orde is, of de man bijstand heeft en wat zijn standpunten zijn. Daarbij kan hij ook aangeven of hij naar eigen mening schuldig of niet schuldig is."

De kans is echter klein dat Duterte zichzelf meteen schuldig zal verklaren. Hij heeft al aangegeven dat hij geen spijt heeft van zijn beleid, omdat hij naar eigen zeggen de Filipijnen ervan heeft behoed een 'narcostaat' te worden. Daarnaast is het ICC volgens de oud-president niet bevoegd om hem te vervolgen.

"Hij heeft al duidelijk gemaakt wat hij van de zaak denkt", legt Gillis uit, "maar de man heeft met zijn regime duizenden slachtoffers op zijn geweten. Het ICC vervolgt hem op basis van artikel 7, wat gaat over misdaden tegen de mensheid."

"In dat artikel staat de beschrijving murder committed as part of a widespread or systematic attack on a civilian population (moord gepleegd als onderdeel van een wijdverspreide of systematische aanval op een burgerbevolking, red.). Hij heeft jaren aan een stuk onrechtmatig moorden laten uitvoeren, maar hij bracht dat allemaal samen onder de noemer van een 'war on drugs'."

Gillis geeft ook aan dat het aantal slachtoffers dat bij het ICC vertegenwoordiging krijgt, immens zal zijn. "De internationale rechtsorde kan alleen maar tevreden zijn met wat er nu gebeurt."

Nu de zaak bij het ICC is begonnen, hangt Duterte een zware straf boven het hoofd. "De kans is groot dat hij nooit meer vrijkomt. Hoofdaanklager van het ICC Karim Khan zal niet alleen een schuldigverklaring eisen, maar ook een zware straf vorderen."

Duterte's argument dat het ICC het recht niet heeft om hem te vervolgen, klopt volgens Gillis alleszins niet. "De Filipijnen hebben onder Duterte de ratificatie van het ICC ingetrokken, maar dat verandert niets aan de jurisdictie en de bevoegdheden van het Strafhof. Het toont natuurlijk wel dat hij toen al wist dat hij later rekenschap zou moeten afleggen voor zijn daden."