Bij de ziekenhuisgroep ZAS in Antwerpen is de voorbije weken bij 15 kinderen mazelen vastgesteld. Een onrustwekkende stijging en ook het aantal geregistreerde gevallen van mazelen in Europa piekt. Het virus is erg besmettelijk en niet ongevaarlijk.
Hoe verspreiden de mazelen zich en hoe zinvol is vaccinatie? 6 vragen over het erg besmettelijke virus
1. Waar gaat het virus rond?
In België zijn er 83 gevallen van mazelen gemeld. Daarvan komen er 53 uit Vlaanderen, 12 uit Brussel en 18 uit Wallonië. De voorbije weken heeft Ziekenhuis aan de Stroom (ZAS) mazelen vastgesteld bij 15 kinderen. 2 van hen werden opgenomen op de afdeling Intensieve Zorg.
Het jongste geval in 2025 is 0 jaar, het oudste 56, maar meer dan de helft van de gevallen komt voor bij kinderen jonger dan 10 jaar. De meerderheid van de gevallen is niet gevaccineerd of (voor 1 op 4 gevallen) heeft een onbekende vaccinatiestatus. Al minstens 31 personen moesten dit jaar in het ziekenhuis worden opgenomen omwille van mazelen.
Ook in andere Europese landen, zoals Oostenrijk, Zwitserland, Italië en het Verenigd Koninkrijk zijn er lokale uitbraken.
"In Roemenië en Marokko zijn er op dit moment grote uitbraken en daardoor krijg je ook importgevallen in België", weet viroloog Van Ranst. Sciensano bevestigt dat 18 van de Belgische besmettingen werden opgelopen in die 2 landen.
Het ITG heeft op de website wanda.be een lijst aangelegd van landen waar er uitbraken zijn van mazelen.
2. Hoe verspreidt het zich?
"Het virus wordt overgedragen via kleine druppeltjes in de lucht. Die blijven even hangen, dus zelfs al heeft een besmet persoon de ruimte verlaten, dan nog is er een risico. Bovendien is iemand al besmettelijk voor hij of zij de typische huiduitslag krijgt", zegt infectioloog Nele Alders van het Instituut voor Tropische Geneeskunde.
Als 1 iemand besmet is en 10 andere mensen ontmoet die vatbaar zijn voor mazelen, dan zullen 9 op de 10 effectief besmet raken.
3. Wanneer loop je een risico?
Je bent dus maar beter voorbereid. Tegen de mazelen bestaat een goed vaccin. Sommige mensen hebben als kind een dubbel vaccin gekregen of hebben de ziekte al doorgemaakt, waardoor ze immuun zijn.
Vatbaarheidsonderzoek toont dat onder 30-40-jarigen de meeste vatbaren te vinden zijn. Zij gaan best na of ze ofwel mazelen doormaakten ofwel twee mazelenvaccins kregen, en raadplegen bij twijfel hun huisarts. Eén dosis mazelenvaccin is niet genoeg om zeker te zijn van bescherming.
"En wie geboren is voor 1970, is mogelijk niet gevaccineerd, maar voor die groep gaan we ervan uit dat de mensen immuniteit hebben opgebouwd na het doormaken van de mazelen. De meeste mensen in die groep hebben antistoffen opgebouwd", zegt Alders.
4. Twijfel je of je gevaccineerd bent?
Check of je in orde bent met je dubbele vaccinatie. Je kan dat navragen bij je ouders, het klassieke 'boekje' van Kind en Gezin van in die tijd raadplegen of het medisch dossier bij je huisarts opvragen. En je kan je gegevens ook online raadplegen op mijngezondheid.be of myhealthviewer.be . Je huisarts kan eventueel ook antistoffen laten bepalen in je bloed.
"Als je twijfelt, of als je maar 1 of zelfs geen vaccin hebt gekregen, dan bespreek je dat best verder met je huisarts. Probeer de vaccinatie dan nog toe te dienen voor je op vakantie vertrekt", zegt Alders.
Het vaccin heeft meestal 1 à 2 weken nodig voordat het optimaal werkt, maar het is nog altijd nuttig om snel actie te ondernemen, ook al vertrek je snel met vakantie. Dan ben je tenminste nog deels beschermd. Mocht je nog vragen hebben, dan kan je ook terecht op deze website .
Het is wel belangrijk met de huisarts te overleggen voordat je een vaccin krijgt, benadrukt Steven Callens, infectioloog aan het UZ Gent. "Want zeker bij mensen die een immuniteitsstoornis hebben - ofwel door medicatie ofwel aangeboren - kan het vaccin ook schade veroorzaken. Het gaat namelijk om een levend, verzwakt vaccin. Overleg is dus altijd belangrijk."
5. Hoe zit het met de vaccinatiegraad?
Daan Van Brusselen, kinderinfectioloog van ZAS en de UAntwerpen, vreest dat de lagere vaccinatiegraad aan de oorzaak van de nieuwe uitbraak ligt, en dat spreekt viroloog Marc Van Ranst niet tegen.
"Om mazelen echt te controleren, heb je een vaccinatiegraad van 95 procent nodig. Die ligt in Vlaanderen algemeen gezien vrij goed, met uitzondering van de grotere steden. Ook in Brussel en Wallonië ligt de vaccinatiegraad lager."
"De ziekte werkt dus een beetje als een 'kanarie in de koolmijn'", klinkt het ook bij Scienscano. "De huidige mazelenuitbraken zijn een signaal dat we moeten blijven inzetten op vaccinatie."
Volgens Van Ranst is er in het algemeen minder vaccinatiebereidheid, zeker na de covidpandemie, en dat toont zich eerst bij dit virus. "Net omdat de besmettingsgraad zo hoog ligt. Het is vaak pas als er dodelijke gevallen zijn, dat de mensen hun vaccinatiebereidheid opnieuw omhoog gaat."
6. Is mazelen een onderschatte ziekte?
Het is een potentieel zeer ernstige ziekte, benadrukt Alders. De eerste symptomen zijn een algemeen slecht gevoel, hoesten, koorts en ontstoken ogen. Na enkele dagen volgt de typische huiduitslag. Maar in bepaalde gevallen kunnen ernstige complicaties optreden zoals een oorontsteking, longontsteking of hersenontsteking.
Vooral jongere kinderen en oudere mensen zijn kwetsbaar voor complicatie. Zeker kinderen onder de 5 jaar lopen risico. Maar iedereen kan er potentieel ernstig ziek van worden. Patiënten met de mazelen belanden soms in het ziekenhuis.
