Is vasten gezond? "We zijn het gewend om 3 keer per dag te eten, maar eigenlijk is dat niet natuurlijk"

Vasten kan gedefinieerd worden op verschillende manieren, zegt hoogleraar diabetologie Hanno Pijl van het Leids Universitair Medisch Centrum in 'De Wereld van Sofie'. "De strengste vorm is alleen water drinken en dat gebeurt wel, maar het is niet erg gebruikelijk."

"Steeds meer mensen kiezen tegenwoordig voor een 'vasten-nabootsend' dieet. Dit dieet bevat vooral vezelrijke koolhydraten, weinig zetmeel, gezonde vetten en nauwelijks eiwitten of snelle koolhydraten. Het bevat ook relatief weinig calorieën, maar niet helemaal niets." Toch heeft het vergelijkbare effecten als volledig vasten, zegt hij. 

Pijl onderscheidt 2 belangrijke vormen van vasten: 

Vasten moet begrepen worden in de evolutionaire context, zegt hij. "Doorheen onze hele evolutionaire geschiedenis zijn we altijd geconfronteerd geweest met periodes van voedselschaarste. Het was van levensbelang om die te overleven."

En wat gebeurt er dan in je lichaam? "Je lichaam merkt dit op waardoor cellen overschakelen van groei en reproductie naar herstel en onderhoud. Ze gebruiken al hun energie om schade te repareren die zich in de cellen heeft opgehoopt."

Hij is kritisch over de genormaliseerde eetgewoonten. "We zijn het zo gewend om 3 keer per dag te eten, maar dat is niet natuurlijk voor onze stofwisseling. Die is namelijk afgestemd op periodes van voedselschaarste. Evolutionair gezien waren zulke periodes normaal, en pas sinds de industriële revolutie zijn we structureel 3 keer per dag gaan eten."

"Ons lichaam is ingesteld op eten wanneer voedsel beschikbaar is, omdat schaarste altijd dreigde. We hebben ons eigen Hof van Eden gecreëerd, maar dat schaadt nu onze gezondheid. Vasten is daardoor minder onnatuurlijk dan we denken."

"Af en toe vasten gedurende een bepaalde periode zorgt ervoor dat je lichaam zichzelf kan herstellen. Dat heeft een gunstig effect op je gezondheid."

Vasten heeft veel gezondheidsvoordelen, benadrukt hij. Een voor de hand liggend effect is gewichtsverlies. Maar dat is niet altijd het geval, zegt hij. "Gewichtsverlies hangt af van hoe lang en hoe vaak je vast. Het is zelfs mogelijk om te vasten zonder gewicht te verliezen, terwijl je toch gezondheidsvoordelen ervaart."

"Er is veel onderzoek gedaan bij dieren, waaruit blijkt dat intermitterend of periodiek vasten, maar ook beperkt eten binnen een bepaalde tijd, kan helpen bij het voorkomen van verschillende ziekten. Zoals diabetes, hart- en vaatziekten en kanker. Natuurlijk voorkomt vasten deze ziekten niet volledig, maar het verkleint wel de kans erop."

Bij mensen is dit nog niet helemaal zeker, geeft hij toe. "Dat komt doordat er nog geen langetermijnstudies naar zijn gedaan. Maar we weten wel dat de stofwisselingsveranderingen die bij dieren tijdens het vasten worden vastgesteld, ook bij mensen optreden."

Daarnaast lijkt vasten ook invloed te hebben op de mentale gezondheid. "Het zou mogelijk ook het risico op depressie kunnen verlagen."

Toch is vasten niet voor iedereen geschikt, nuanceert Pijl. "Kinderen zijn nog in de groei. Om die reden is het niet aan te raden."

"Als je een eetstoornis hebt of er gevoelig voor bent, moet je absoluut niet gaan vasten. In dat geval kan het een risicovolle interventie zijn."

Ook mensen die ziek zijn en medicatie gebruiken, raadt hij aan voorzichtig te zijn. "Zij overleggen het best eerst met hun arts voordat ze met vasten beginnen. Vasten heeft een grote impact op het lichaam en medicijngebruik moet soms drastisch worden aangepast tijdens zo’n periode", benadrukt hij.

"Voor 'gezonde' mensen zijn er geen ernstige bijwerkingen. Zolang je niet te lang vast. In principe kan je weken zonder voedsel, maar dan ga je spierweefsel verliezen en dat is niet goed. Ik geef altijd het advies nooit langer dan 5 dagen te vasten. Wel kunnen sommige mensen last krijgen van hoofdpijn of zich slap voelen, maar echt ernstige bijwerkingen hebben we nog nooit gezien."

Pijl geeft nog een tip mee: "Drink voldoende. Tijdens het vasten verlies je veel vocht door veranderingen in je stofwisseling. Dit moet goed worden aangevuld."