Wat betekent het akkoord tussen VS en Oekraïne voor vrede met Rusland op lange termijn?

Onderhandelaars van Oekraïne en de Verenigde Staten hebben vandaag samengezeten in Saudi-Arabië om gesprekken te voeren over een vredesbestand tussen Rusland en Oekraïne. Na 9 uur negotiëren is er een akkoord bereikt: Oekraïne stemt in met een staakt-het-vuren van 30 dagen, waarbij niet alleen in de zee en in de lucht, maar ook aan het front de wapens een maand lang zwijgen.

"De bal ligt nu in het kamp van Rusland", aldus de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio in de persconferentie achteraf. In de komende dagen legt de VS de overeenkomst aan Rusland voor.

Heeft het enigszins kans op slagen? Defensie-experten Jens Franssen en Roger Housen buigen zich over het akkoord in Terzake en De Afspraak op VRT Canvas.

"Belangrijkste is dat de Verenigde Staten en Oekraïne weer op dezelfde bladzijde staan", zegt Franssen. "Je voelt dat Oekraïne heel erg tevreden is dat er op z’n minst weer met de VS kan worden gesproken." De Amerikanen zullen ook onmiddellijk de stilgelegde wapenleveringen hervatten en weer inlichtingen beginnen te delen met het Oekraïense leger.

Defensie-expert Roger Housen spreekt van een noodzakelijke stap. "Je moet een embryo van een deal hebben vooraleer je verder kan", vertelt hij. Bovendien vindt hij het goed nieuws voor de Oekraïense bevolking. "Een staakt-het-vuren, dat betekent niet langer beschietingen op Oekraïense steden en op kritieke infrastructuren."

De komende dagen moet blijken of Rusland akkoord gaat met het staakt-het-vuren. "Er zijn echter nog een pak details waardoor het mis kan lopen", aldus Franssen. "Wat bijvoorbeeld met de herstelbetalingen? Wie zal toezien op het staakt-het-vuren? Ook over de uitwisseling van gevangen militairen moet worden gesproken. Er zijn nog veel hindernissen te nemen."

Housen verwacht dat Rusland wel degelijk instemt met de tijdelijke wapenstilstand. "Dat hebben 2 contacten uit Moskou vandaag tegen mij gezegd." Maar: "Er is een verschil tussen akkoord gaan en het staakt-het-vuren daadwerkelijk implementéren".

Aangezien een wapenstilstand bewaakt moet worden, moet er een veiligheidsmacht worden ontplooid. Ook daar moeten de Russen zich in kunnen vinden. "Daarmee begint het spel", aldus Housen. "Rusland zal de onderhandelingen in eerste instantie proberen te vertragen door het te hebben over de modaliteiten: wie mag in zo’n veiligheidsmacht zitten, hoe sterk mag die zijn, welke inzetregels gelden er, welk mandaat krijgt het?"

Een staakt-het-vuren betekent dat er niet langer geschoten wordt aan het front. "Wat de Russen betreft, ligt dat front óp Russisch grondgebied. Ze hebben in september 2022 namelijk 4 provincies geannexeerd, en beschouwen deze provincies als van hun. Er zou dus een veiligheidsmacht moeten worden ontplooid op een plek die Moskou als zíjn grondgebied beschouwt. Dat gaat niet gebeuren."

Daarenboven, zegt Housen, heeft Rusland er baat bij dat de onderhandelingen zo lang mogelijk duren. "Hoe langer, hoe beter. De Russen zijn aan de winnende hand, en dus halen ze er voordeel uit dat de oorlog nog even duurt. Daarna is het dan weer van belang dat het staakt-het-vuren zo lang mogelijk aanhoudt: dat geeft hen de gelegenheid om de troepen weer op te bouwen, nieuwe soldaten aan te werven en voorraden aan te vullen."

Tot slot zal Rusland tijdens de onderhandelingen het onderste uit de kan proberen te halen. "Ze zullen met extra eisen afkomen en bijvoorbeeld de kwestie rond Zelensky opnieuw op tafel leggen. Voor hen is Zelensky immers niet langer een verkozen president en bijgevolg geen valabele gesprekspartner. Dat wordt een discussiepunt."

Oftewel, besluit Housen: "Er zal nog een aantal weken worden gepalaverd."