Wie zonder geldige papieren in Europa verblijft, dreigt in de toekomst naar een terugkeerhub buiten Europa gestuurd te worden. De omstreden maatregel maakt deel uit van het plan van de Europese Commissie om zeker te zijn dat migranten zonder verblijfsrecht niet in Europa blijven.
Centra buiten EU voor mensen zonder papieren: dit is het 'grote terugkeerplan' van de Europese Commissie
Cisse Michiels
Gepubliceerd:
Europese landen zoeken al jaren naar een manier om zeker te zijn dat mensen zonder geldige papieren terugkeren naar hun land van herkomst. Volgens de EU blijft 80 procent van hen gewoon in Europa op dit moment.
Om mensen terug te sturen, is de goedkeuring en medewerking van hun herkomstlanden nodig. Daar knelt vaak het schoentje.
Centra buiten EU
Met terugkeerhubs wil de Europese Commissie dat probleem omzeilen. Dat zijn centra buiten de EU, maar niet in het herkomstland, waar migranten naartoe worden gestuurd. Ze moeten daar dan verblijven "op korte of lange termijn", als een soort tussenstation, tot ze terugkeren naar hun land van herkomst. Waar die hubs precies zouden komen is nog niet duidelijk.
Het idee circuleert al langer binnen de Europese Unie, maar kan ook op veel kritiek rekenen. Linkse partijen in het Europees Parlement, maar ook verschillende lidstaten verzetten zich tegen de hubs. De vorige Belgische regering behoorde tot de tegenstanders.
De Europese Commissie probeert op die kritiek te anticiperen in het voorstel. Een hub kan alleen maar komen in landen "waar internationale mensenrechtennormen in overeenstemming zijn met het internationaal recht", klinkt het. Er zouden ook duidelijke regels afgesproken worden over omstandigheden waarin de migranten leven. Niet-begeleide minderjarigen en gezinnen met kinderen kunnen niet naar een terugkeerhub gestuurd worden.
Bekijk: EU-expert Rob Heirbaut legt uit wat het voorstel precies inhoudt
Groot terugkeerplan
De maatregel maakt deel uit van een veel groter plan om de terugkeer van mensen die illegaal in de EU verblijven te vereenvoudigen en uniformiseren. "Veel van de tekortkomingen zijn het gevolg van een gebrek aan interactie en samenwerking tussen de lidstaten", klinkt het. Daarom moet er een eengemaakt Europese terugkeerbevel komen. De Commissie wil vermijden dat lidstaten opnieuw zo’n bevel moeten maken, terwijl iemand ook al in een andere lidstaat zo’n bevel gekregen heeft.
De hoeksteen van het beleid blijven overeenkomsten met herkomstlanden zodat mensen verplicht naar hun thuisland kunnen terugkeren. Zonder die overeenkomsten zal ook het systeem met terugkeerhubs niet werken omdat migranten er dan zonder perspectief moeten verblijven.
Migranten zouden ook verplicht worden om mee te werken aan hun eigen terugkeer. De terugkeerregels zouden niet enkel gelden voor uitgeprocedeerde asielzoekers, maar voor iedereen die geen geldige verblijfspapieren heeft. Het gaat dan bijvoorbeeld om mensen van wie het werk- of reisvisum verlopen is.
Mensen zonder verblijfsvergunning die een gevaar vormen voor de veiligheid moeten sneller opgespoord en teruggestuurd worden. Lidstaten worden verplicht om beter te onderzoeken of mensen een gevaar vormen.
Dat moet blunders zoals die met Abdeslam Lassoued vermijden. De Tunesiër verbleef illegaal in ons land en pleegde in 2023 een aanslag in Brussel waarbij 2 Zweden om het leven kwamen. Hij moest op dat moment eigenlijk een celstraf uitzitten voor feiten in Tunesië. Zijn thuisland had zelfs om zijn uitlevering gevraagd.
Goedkeuring parlement en lidstaten
Het terugkeerplan moet het sluitstuk vormen van een nieuwe Europees migratiebeleid. Vorig jaar voerde de EU al een groot migratie- en asielpact in. Omdat de regels rond terugkeer zo gevoelig liggen en men vaart wou maken met het pact, werd beslist om het terugkeerplan apart op te stellen.
De vorige afspraken daarover dateren al van 2008. Een vorige poging, enkele jaren geleden, om een gezamenlijk plan op te stellen, mislukte.
Het voorstel van de Commissie gaat nu naar het parlement en de lidstaten. Die zullen de komende periode debatteren over het plan en mogelijk nog aanpassingen doorvoeren. Pas wanneer het parlement en de lidstaten het plan goedkeuren, kan het ook effectief in werking treden. Omdat het om een zogenoemde Europese verordening gaat is het plan dan meteen bindend en van kracht in de volledige Europese Unie.
Minister Van Bossuyt: "Inzetten op innovatieve oplossingen"
Minister van Asiel en Migratie Anneleen Van Bossuyt (N-VA) juicht het voorstel toe. "We moeten af van taboes en durven inzetten op innovatieve oplossingen."
Ze is ook een voorstander van de terugkeerhubs. "Dit momentum moet worden benut om in te zetten op meer terugkeerinitiatieven, waaronder een versterkte externe dimensie. De Europese Commissie zet met deze voorstellen een stap in de juiste richting, maar de praktische uitwerking zal bepalend zijn voor het succes ervan. Wij kijken uit naar de verdere concretisering van de voorstellen en zullen deze grondig bespreken op de regeringstafel."
