Roemenië staat onder politieke hoogspanning nu de kiescommissie heeft beslist om de uiterst rechtse, ultranationalistische politicus Calin Georgescu uit te sluiten van de presidentsverkiezingen in mei. Vanuit het buitenland, met name de VS, wordt de onrust nog opgepookt. Kan een kiescommissie zomaar de meest populaire politicus uitsluiten? En hoe moet het nu verder in het verdeelde Roemenië?
Politieke hoogspanning in Roemenië: hoe moet het verder nu kiescommissie uiterst rechtse kandidaat uitsluit van presidentsverkiezingen?
Sara Van Poucke
Gepubliceerd:
Wat heeft de kiescommissie beslist?
De kiescommisie sluit Calin Georgescu uit van de komende presidentsverkiezingen in Roemenië, die in 2 rondes worden gehouden, op 4 en 18 mei.
In een verklaring zegt de kiescommissie dat een presidentskandidaat "de grondwet moet respecteren en de democratie moet verdedigen". Omdat Georgescu bij de verkiezingen in het najaar van 2024 de kieswetten heeft overtreden, kan hij ook nu niet meedoen, oordeelt de kiescommissie.
Wat voorafging
In Roemenië, EU- en NAVO-lidstaat en een buurland van Oekraïne, stonden in het najaar van vorig jaar presidentsverkiezingen op het programma.
Bij die verkiezingen - of althans bij de eerste ronde op 24 november - was de ultranationalistische Calin Georgescu, die kritiek op de EU, de NAVO of de steun aan Oekraïne niet schuwt, de verrassende winnaar. Maar kort voor de tweede ronde, die op 8 december hadden moeten plaatsvinden, annuleerde het Grondwettelijk Hof de eerste ronde.
Het Hof was van mening dat er sprake was van manipulatie via sociale media. Georgescu zou hebben geprofiteerd van een gecoördineerde en betaalde campagne op sociale media (in de eerste plaats TikTok), hoewel hij zelf zei geen cent te hebben uitgegeven. Ook zou hij zijn voorgetrokken door het algoritme van het socialemediaplatform. Volgens het Grondwettelijk Hof waren er voldoende aanwijzingen dat de campagne werd aangestuurd door Rusland.
Georgescu stapte naar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens om het schrappen van de presidentsverkiezingen ongedaan te maken. Maar het Hof noemde zijn bezwaar 'niet-ontvankelijk' en verwierp het.
Daarnaast loopt in Roemenië ook een strafrechtelijk onderzoek naar Georgescu voor voor "het aanzetten tot verzet tegen de constitutionele orde, het verspreiden van valse informatie over zijn campagnefinanciering en het stichten van een fascistische en antisemitische organisatie."
Georgescu is op dit moment vrij onder voorwaarden.
Kan een kandidaat zomaar worden uitgesloten?
Partijen en kandidaten goedkeuren - of niet - behoort tot het mandaat van een kiescommissie. Dat de kiescommissie in Roemenië een kandidaat uitsluit, gebeurt niet voor het eerst.
In de aanloop naar de eerste ronde van de presidentsverkiezingen van vorig najaar weigerde ze ook al een andere uiterst rechtse kandidaat, Diana Șoșoacă.
Zij raakte bekend als een uitgesproken antivaxer tijdens de coronapandemie, werd verkozen in de Roemeense Senaat en zit sinds kort in het Europees Parlement.
Ook Șoșoacă ging tegen de beslissing in beroep bij het Grondwettelijk Hof. Maar dat sloot zich aan bij de beslissing van de kiescommissie en weerhield de kandidatuur van Șoșoacă. Volgens het Hof maakten haar anti-Europese en pro-Russische opvattingen haar ongeschikt voor het presidentschap.
Mogelijk voert het Grondwettelijk Hof dezelfde argumentatie aan wanneer het oordeelt over de kandidatuur van Georgescu. Waarnemers gaan ervan uit dat het Hof ook hem zal uitsluiten voor de komende verkiezingen van mei.
Maar al is er dus een precedent, toch bestaat er een groot verschil tussen beide gevallen. Terwijl Șoșoacă vóór de stembusgang werd uitgesloten, was Calin Georgescu juist de verrassende, maar wel overtuigende winnaar van de eerste ronde van de presidentsverkiezingen.
Omdat er in de tussentijd verschillende bezwarende zaken aan het licht zijn gekomen over Georgescu, is de beoordeling van de kiescommissie nu natuurlijk heel anders dan in de aanloop naar de eerste ronde vorig najaar (toen de commissie zijn kandidatuur wel had goedgekeurd).
Maar dat neemt niet weg dat het uitsluiten van de winnende kandidaat behoorlijk ongezien is.
Ondermijnt dit het vertrouwen in de democratie?
Aanhangers van Georgescu zijn meteen na de beslissing van de kiescommissie op straat gekomen om hun ongenoegen te uiten.
Het protest was minder massaal dan in het najaar, na het annuleren van de tweede ronde van de presidentsverkiezingen. Maar mogelijk laait het woensdag opnieuw op, wanneer het Grondwettelijk Hof een uitspraak doet.
"Het zijn onbekende paden die bewandeld worden", zegt Jan Balliauw, oud-journalist van VRT NWS, die Oost-Europa altijd op de voet heeft gevolgd en nog altijd volgt.
"Het is een moeilijk evenwicht. Enerzijds is duidelijk te zien dat er vreemde dingen zijn gebeurd in het najaar. Maar tegelijk is de verkiezingsuitslag van vorig jaar ook een teken aan de wand dat de Roemenen ontevreden zijn.
Die onvrede gaat al terug tot de jaren 90. Ze gaat over de corruptie die nog welig tiert in het land, de economische ontwikkeling die te traag gaat en het gekonkel in de gevestigde politiek.
In veel EU-landen uiten bevolkingsgroepen hun onvrede door te stemmen op extremen. Dat geldt zeker voor Roemenië, waar de traditie van democratie niet zo stevig geworteld is als elders in Europa. Van alle voormalige Oostbloklanden was het Roemenië van Ceausescu de enige echte dictatuur. Dat heeft diepe wonden geslagen, die nog altijd niet geheeld zijn."
De beslissing van de kiescommisie dreigt het wankele vertrouwen in de democratie nog verder te ondermijnen. Bovendien wordt de onrust in Roemenië verder opgepookt vanuit het buitenland.
Niet zozeer vanuit Rusland, dat verdacht wordt van de inmenging. Wel vanuit de Verenigde Staten.
"Gestoord", reageert Elon Musk, adviseur van de Amerikaanse president Donald Trump, op zijn socialemediaplatform X. "Hoe kan een rechter de democratie beëindigen in Roemenië?"
Musk, maar ook de Amerikaanse vicepresident JD Vance, laten zich regelmatig uit over de toestand in Roemenië. Tijdens zijn geruchtmakende speech op de Veiligheidsconferentie in München had Vance al gezegd dat "Europese politici de stem van het volk moeten respecteren, ook al zijn ze het niet eens met de uitkomst."
Dat de verkiezingen van december in Roemenië waren geschrapt, betekende volgens Vance "dat Europa de Amerikaanse waarden niet deelt."
Hoe gaat het nu verder?
De meeste waarnemers gaan ervan uit dat het Grondwettelijk Hof woensdag de kiescommissie volgt en Calin Georgescu uitsluit van de presidentsverkiezingen. Doet het dat niet, dan ondergraaft het immers zijn eerdere uitspraak.
Een bevestiging van het besluit van de kiescommissie zou betekenen dat 3 ultranationalistische oppositiepartijen, die 35 procent van de zetels in het parlement in handen hebben en Georgescu's eerdere presidentskandidatuur steunden, het risico lopen geen kandidaat te hebben bij de verkiezingen in mei.
George Simion, boegbeeld van de uiterst rechtse partij AUR, zegt niet uit te sluiten dat hij zich verkiesbaar zal stellen als Georgescu niet zou mogen meedoen. Maar hij wil de uitspraak van het Grondwettelijk Hof afwachten.
Afwachten wordt vooral ook hoe de Roemeense bevolking reageert wanneer het verdict valt. Mogelijk komen aanhangers van Georgescu opnieuw massaal op straat.
Door de gebeurtenissen van de voorbije maanden heeft de ultranationalistische politicus zijn populariteit alleen maar zien stijgen. Volgens recente peilingen zou hij tot bijna 40 procent van de stemmen halen als hij zou deelnemen aan de verkiezingen.
