Revolutionair én 'sportswashing': Saudi-Arabië betaalt toptennissers tot 12 maanden zwangerschapsverlof

Meer dan 320 spelers van de Women’s Tennis Association (WTA) zouden kans maken op het betaalde zwangerschapsverlof. Voorwaarde is dat speelsters minstens 8 WTA-toernooien speelden de laatste 12 maanden, of 24 verspreid over de laatste 3 jaar. Bedragen zouden niet afhangen van de ranking van de speelsters. 

Het initiatief wordt volledig betaald door het PIF, het staatsinvesteringsfonds van Saudi-Arabië. Speelsters van wie de partner zwanger is, of die kiezen voor adoptie of draagmoederschap krijgen 2 maanden uitbetaald. Het PIF zal ook budget vrijmaken voor vruchtbaarheidsbehandelingen zoals IVF. 

Voormalig nummer 1 Kim Clijsters is “ambassadeur” van het programma en reageert dan ook positief. Clijsters hing als jonge twintiger haar racket nog tijdelijk aan de haak toen ze in 2008 zwanger werd van haar eerste kind. 

"Er was toen geen ondersteuning", zegt Clijsters vandaag in een filmpje op sociale media. "Dit zal een grote verandering betekenen in de carrière voor veel speelsters", zegt ze. "Ik denk dat dit voor veel speelsters betekent dat ze zich er mentaal op kunnen instellen om een familie te starten en daarna ook gemotiveerd te zijn om een comeback te maken." 

Ook ex-tennisster Sabine Appelmans is lovend voor het programma. "Als je ziet dat de carrières langer duren, dan is het op je 30ste wel de vraag: word ik mama of blijf ik tennissen? Nu kunnen die 2 beter gecombineerd worden." 

Appelmans benadrukt het systeem dat de ranking regelt na de zwangerschap. De WTA stelde dat in 2019 al bij. "Vroeger werd je ranking met 1 jaar bevroren als je zwanger werd, zoals bij een blessure. Dat is 3 jaar geworden. Dat geeft jonge mama’s de tijd om eerst nog bij hun baby’s te zijn", zegt ze in De Wereld Vandaag op Radio 1.

Victoria Azarenka uit Wit-Rusland stond mee aan de wieg van het programma rond het zwangerschapsverlof. “De feedback van spelers is eigenlijk ongelooflijk”, reageert ze tegenover The Guardian . “Het is ongelooflijk motiverend dat we het verschil kunnen maken. Het is ook belangrijk om te benadrukken dat dit een programma was dat door spelers werd geleid en we hebben er echt alles aan gedaan om het voor elkaar te krijgen.” 

Ook sportsocioloog Jeroen Scheerder noemt het initiatief van de WTA en het PIF “pionierswerk”. “Tennis heeft vanuit een internationaal perspectief wel al meerdere keren zo’n pioniersrol vervuld in de sportwereld.”

“Denk maar aan het initiatief van Billie Jean King in de jaren 70, waarin zij pleitte voor gelijke verloning voor mannelijke en vrouwelijke tennissers.” De US Open van 1973 werd zo de eerste Grand Slam met gelijk prijzengeld voor mannen en vrouwen. 

“De WTA speelt ook een voortrekkersrol op dat thema van ‘equal pay’. Iets waar andere bonden van kunnen leren”, zegt Scheerder. De WTA kondigde in 2023 een plan aan om in verschillende fasen - een eerste keer in 2027 en uitgebreider tegen 2033 - vrouwen evenveel prijzengeld te geven als in de equivalente toernooien bij mannen. 

“Tegelijk is dit ‘sportswashing’ van Saudi-Arabië: via sport gaan ze een charme-offensief voeren om mensenrechtenschendingen in het land minder zichtbaar te maken”, zegt Scheerder. 

“Vrouwenrechten staan helemaal niet hoog aangeschreven in Saudi-Arabië”, zegt Scheerder. “Men misbruikt sport zo als een soort maskerade, die de werkelijkheid moet verbergen.”

In december werd op het FIFA-congres al beslist dat Saudi-Arabië in 2034 het WK voetbal mag organiseren. Mensenrechtenorganisaties als Amnesty International noemden het mensenrechtenbeleid van FIFA daarop een “schijnvertoning”. 

“Bij iedere stap in dit proces van bidding heeft FIFA laten zien dat zijn betrokkenheid bij mensenrechten een façade is”, zei hoofd Sport bij Amnesty Steve Cockburn toen. “En het feit dat arbeidsmigranten die werden uitgebuit in Qatar (gastland in 2022, red.) nog steeds geen compensatie hebben ontvangen, duidt erop dat er weinig is geleerd.”

Dat charmeoffensief van Saudi-Arabië wordt op verschillende fronten gevoerd. Zo hebben de WTA en het PIF al langer een partnerschap. Eind 2024 hostte Saudi-Arabië ook al de WTA Finals, wat een doorn in het oog was van tennislegendes als Chris Evert en Martina Navratilova. Saudi-Arabië investeerde daarnaast fors in bijvoorbeeld golf en Formule 1. 

“Het zou beter zijn om meerdere financieringsbronnen aan te spreken voor zo’n programma als dit van de WTA”, gelooft Scheerder dan ook. “Anderzijds zou de WTA dit ook als hefboom kunnen gebruiken om in Saudi-Arabië te pleiten voor meer gelijkwaardigheid tussen mannen en vrouwen.”