Regelmatig duiken bommen en munitie op uit de Eerste en Tweede Wereldoorlog, zoals vandaag nog in Parijs. Een bom van 500 kilo moest worden opgeruimd. Het treinverkeer werd stilgelegd. Ook in ons land zijn opgravingen van munitie uit de beide wereldoorlogen schering en inslag. Hoe komt het dat ze decennia later pas opduiken?
Waarom vliegtuigbommen blijven opduiken in onze contreien: "Ook in België jaarlijks nog tonnen oorlogsmunitie opgegraven"
Lisa Lefèvre
Gepubliceerd:
De bom die afgelopen nacht is opgegraven in de Parijse voorstad Saint-Denis, werd aangetroffen tussen de spoorrails tijdens werkzaamheden aan het treinspoor. De vondst werd gedaan op een diepte van 2 meter, op zo'n 2,5 kilometer van Gare du Nord.
Het treinverkeer kon pas hervat worden nadat de werken van de ontmijningsdienst volledig waren afgerond. "Ze zijn eindelijk voorbij", kondigde Mobiliteitsminister Tabarot even na 16 uur aan. De bom bevatte 200 kilogram explosieven, de ontmijning ervan is goed verlopen. "We zijn blij en opgelucht dat dit allemaal achter de rug is."
Vliegtuigbom die nooit tot ontploffing kwam
Bij de graafwerken werd al een speciaal protocol gevolgd, omdat bekend was dat er zich in de omgeving resten uit de Tweede Wereldoorlog bevinden. Het was dan ook geen totale verrassing, toen het projectiel werd gevonden.
"Rond de Gare du Nord in Parijs zijn tijdens de Tweede Wereldoorlog op redelijk grote schaal bombardementen uitgevoerd", weet Parijskenner Dirk Velghe. "Niet door de Duitsers, maar door de geallieerden - waaronder ook Frankrijk zelf - die samenwerkten tegen de Duitse bezetting."
"Onmiddellijk na de capitulatie van de Fransen werden de Gare du Nord en andere strategische plekken, zoals de luchthaven van Le Bourget ingenomen door de Duitsers. Ook de Parijse industrie werd overgenomen, om tanks, jeeps en ander oorlogsmaterieel te maken."
"Om hier een stokje voor te steken, werd die infrastructuur meermaals gebombardeerd. Hoewel er op dat moment ook Fransen woonden en werkten."
"De bom die afgelopen nacht werd teruggevonden, is waarschijnlijk een vliegtuigbom die bij dergelijke bombardementen niet tot ontploffing is gekomen. Een zogenaamde 'blindganger'", zegt Piet Chielens, voormalig conservator van het In Flanders Fields Museum. "Zulke bommen zijn destijds de grond ingedoken, en komen vaak pas decennia later aan het licht."
De Westhoek: bezaaid met munitie uit WO1
Ook in ons land zit er nog heel wat niet-ontplofte munitie in de grond. "Elk jaar worden er in België tonnen munitie bovengehaald, geneutraliseerd en vernietigd", vertelt Chielens. "Het gaat om duizenden projectielen in allerlei vormen, van handgranaten tot vliegtuigbommen."
De Westhoek is bezaaid met sporen van de Eerste Wereldoorlog. Bovengronds - met begraafplaatsen, herinneringsmonumenten en musea -, maar ook ondergronds gaat een volledige geschiedenis schuil. Het oorlogsfront liep dwars door West-Vlaanderen.
"Zelfs 110 jaar na de oorlog duiken er nog voortdurend explosieven op. Er bestaan 2 soorten. Ten eerste zijn er de brisantbommen, dat zijn zeer krachtige explosieven met een zware lading. Deze kunnen vrij snel onschadelijk worden gemaakt door DOVO (Dienst voor Opruiming en Vernietiging van Ontploffingstuigen), de ontmijningsdienst van het Belgische leger."
"Maar vanaf het jaar 1917 werd er ook toxische munitie ingezet. Granaten die een dodelijk gas bevatten, zoals mosterdgas of fosgeengas. Deze gassen zijn tot op vandaag zeer giftig, ze hebben hun werking niet verloren. Bovendien: als een bom zo lang in de grond zit, is er een grote kans dat de schil is beschadigd door doorroesting."
Dit maakt toxische munitie erg gevaarlijk voor mensen die er vandaag per ongeluk mee in contact komen. "Ook hiervoor rukt DOVO uit, maar het verwerkingsproces loopt veel trager en in een speciaal daarvoor ontworpen laboratorium."
De rest van België: vliegtuigbommen en munitie
Maar niet enkel in de Vlaamse Velden kan je botsen op achtergebleven oorlogsmunitie. "In het volledige bezette gedeelte van België hadden de Duitsers tijdens WO1 kleine opslagplaatsen van munitie. Denk aan projectielen van artillerie, maar ook aan geweerkogels en handgranaten." Zulke wapens worden regelmatig teruggevonden in het noordwesten, het zuiden en het centrum van België.
"Bij het bevrijdingsoffensief en de terugtrekking van het Duitse leger zijn er zo heel wat opslagplaatsen vergeten. Het Belgische leger heeft destijds een deel daarvan gevonden en onschadelijk gemaakt, maar we moeten er rekening mee houden dat niet alle wapens geruimd zijn."
Maar ook grote vliegtuigbommen uit de Tweede Wereldoorlog worden regelmatig gevonden, net zoals vandaag in Parijs. "Zulke bommen zijn waarschijnlijk over het hele Belgische grondgebied te vinden. Ze zijn gedropt door vliegtuigen en nooit tot ontploffing gekomen. De kalibers van deze projectielen zijn vaak groter, waardoor men meestal moet overgaan tot het ontruimen van de omgeving."
Vorige zomer werd er in Kortijk nog een Amerikaanse vliegtuigbom gevonden, bij graafwerken vlak bij een winkelcentrum. "Niet verwonderlijk", klonk het toen: "de stationsomgeving van Kortrijk is zwaar gebombardeerd tijdens WO2." Zo'n 100 woningen moesten worden geëvacueerd.
Waarom duikt zo'n bom pas decennia later op?
Hoe komt het dat er tot op vandaag nog volop oorlogsexplosieven worden ontdekt? "In de Westhoek zijn zulke vondsten schering en inslag", vertelt Chielens. "Boeren die hun akkers bewerken zijn het inmiddels gewoon om explosieven tegen te komen, zowel in de lente bij het ploegen als aan het begin van de herfst bij de oogst."
Bijna dagelijks halen boeren niet-ontplofte obussen uit de grond, de zogenaamde 'ijzeren oogst'. "Sommigen van hen gaan daardoor wat veronachtzamend om met de voorgeschreven veiligheidsmaatregelen, waardoor er soms ongelukken gebeuren."
"Het is trouwens goed mogelijk dat in een veld dat het ene jaar probleemloos werd omgeploegd, het volgende jaar toch een explosief wordt gevonden. Dat komt door verschuivingen in de bodem die de oude munitie dichter naar de oppervlakte brengen." Bijvoorbeeld door erosie, regenval en wind.
Net als afgelopen nacht in Frankrijk, komt ook heel wat munitie aan het licht tijdens bouw- en graafwerken. "Bij grote infrastructuurwerken, of bij vermoedens van munitie in de grond, worden gespecialiseerde firma's ingeschakeld om het terrein bomvrij te maken. Maar we weten niet altijd waar zulke bommen zich bevinden, zeker bij achtergebleven vliegtuigbommen is dat moeilijk te voorspellen."
DOVO staat daarom 24 uur per dag, 7 op 7 paraat om oorlogsmunitie onschadelijk te maken. De ontmijningsdienst krijgt jaarlijks 3.500 à 4.000 oproepen, waarvan het merendeel gaat over historische munitie uit de twee wereldoorlogen.
