30 jaar oud meerkoetennest in Amsterdam onthult stadsgeschiedenis in plastic: "Goudmijn aan vreemde objecten"

Bovenop een oude heipaal in het Rokin, net tegenover het archeologisch museum van Amsterdam, bevond zich een meerkoetennest dat meer dan 30 jaar terug de tijd in gaat . De wikkel van een Mars-reep uit 1994 gold als het ultieme bewijs.

"Het was voor ons een gigantische ontdekking waar we even van schrokken", zegt bioloog en ontdekker Auke-Florian Hiemstra in 'Nieuwe feiten' op Radio 1. Hij verdiept zich in de architectuur gemaakt door dieren en volgt al een aantal jaren de nesten van meerkoeten in Amsterdam op.

"Als onderdeel van het onderzoek verzamel ik ook nesten. Dat doe ik steeds na het broedseizoen, als de vogel het niet meer nodig heeft", zegt hij. "Bij dit nest bleef het nestmateriaal maar komen. En op een gegeven moment had ik een wikkel vast met het logo van de FIFA World Cup 1994."

"Elke gracht in Amsterdam heeft inmiddels een paartje meerkoeten. Om de zoveel meter is er een nest te vinden." Dat is niet altijd zo geweest. In 1989 werden pas de eerste broedende meerkoeten gespot. Dat zit niet ver af van het nest dat nu ontdekt is. "Eigenlijk vertelt dit nest het hele verhaal van de meerkoet in Amsterdam."

"Meerkoeten maken normaal gezien elk jaar een nieuw nest. Daar gebruikten ze materiaal voor dat snel vergaat, zoals waterplanten, riet… Maar ze zijn overgestapt op plastic. Dat is gemaakt om niet te vergaan, waardoor alle oude lagen er nog steeds zijn."

"Meerkoetnesten zijn kleine goudmijntjes aan bijzondere en vreemde objecten." Ruitenwissers, autogordels, maar ook vuurwerk, condooms, cocaïne-envelopjes en natuurlijk mondmaskers worden in de nesten gesleept. "Alles wat in en rond de stad gebeurt, vind je uiteindelijk terug in een meerkoetennest."

"Bovenop het nest in het Rokin lag een enorme stapel mondmaskers. Daarom dachten we eerst niet dat het om iets bijzonders ging. Het leek een heel modern, normaal nest, tot we het opgroeven. Hoe dieper de lagen, hoe ouder het plastic werd."

Een tijdlijn van alle nestlagen toont niet alleen de veelheid aan mondmaskers, maar ook de verpakking van een McChicken-burger en allerhande snoeprepen.

"We konden elke laag dateren door de houdbaarheidsdata van het nestmateriaal. Je weet bijna exact op welk moment in het Antropoceen dat object gebruikt is. Je bladert door het vogelnest alsof je bladert door een geschiedenisboek."

"Een meerkoet wordt maximaal 10 jaar oud, en dit nest is er 30. Er hebben dus zeker 3 generaties van dit nest gebruikgemaakt. Waarschijnlijk veel meer."

"Je zou kunnen zeggen dat je met één goed nest 30 jaar kan broeden. Dat zou hypothetisch voor zo’n soort veel tijd kunnen schelen", zegt Hiemstra. "Die tijd kunnen ze gebruiken voor het verdedigen van hun territorium, het zoeken van eten,… Het zou dus evolutionair een voordeel kunnen hebben."

Al kan het ook nadelen brengen. "De vogels hergebruiken ook de coronalagen met alle mondkapjes. De 2 elastieken kunnen problemen geven: met grote, onhandige meerkoetenpoten kun je erin vast komen te zitten. Dan zit je vast in je eigen nest, terwijl het eigenlijk een veilige plek zou moeten zijn voor de jonkies."

Dergelijke vondsten zetten ook het plasticgebruik van de mens in perspectief. "79 procent van al het plastic dat ooit is gemaakt, is nu nog ergens op de wereld. Dat plastic weegt in totaal 8 gigaton."

"Dat is enorm veel: het totale gewicht van het dierenrijk is maar de helft. Er is 2 keer zoveel gewicht plastic op de wereld als alle dieren bij elkaar. Dan is het niet gek dat een meerkoet af en toe met iets van plastic begint te slepen. Je moet toch ergens je nest van maken."