In Duitsland zijn de partijen die onderhandelen over een regeringscoalitie nu al overeengekomen dat ze miljarden gaan investeren in defensie. Ze willen daarvoor zelfs de Duitse grondwet aanpassen, die mogelijke tekorten op de begroting strikt beperkt.
"Whatever it takes": Duitsland zal schuldenplafond loslaten om te investeren in defensie
Sara Van Poucke
Gepubliceerd:
"Nu de vrijheid en vrede op ons continent worden bedreigd, moet voortaan ook voor onze verdediging gelden: whatever it takes."
Dat heeft Friedrich Merz, die wellicht de nieuwe Duitse bondskanselier wordt, gisteravond gezegd.
Bekijk: "Whatever it takes", verwijst Friedrich Merz naar Mario Draghi.
Hij verwijst daarmee naar de uitspraak die toenmalig hoofd van de Europese Centrale Bank Mario Draghi deed ten tijde van de eurocrisis. Draghi zei toen dat de ECB "alles zou doen wat nodig is om de euro te redden". "Alles doen wat nodig is", geldt volgens Merz nu dus ook voor de Europese defensie.
Beluister: Anke Plättner, politiek journalist bij ARD, vertelt waarom Merz afstand wil nemen van de zogenoemde 'Schuldenbremse'.
Schuldenrem wordt losgelaten
De Duitse christendemocraten van de CDU van Merz en de sociaaldemocraten van de SPD, toekomstige coalitiepartners, zijn het eens om miljarden euro's leningen en nieuwe schulden aan te gaan voor defensie en ook infrastructuur.
In infrastructuur zal de komende 10 jaar 500 miljard euro worden geïnvesteerd.
Voor defensie is er zelfs geen bovengrens meer. De toekomstige coalitiepartners zullen de zogenoemde 'Schuldenbremse' loslaten.
Dat is een grondwettelijke bepaling die stelt dat Duitsland maar voor 0,35 procent van zijn bruto binnenland product (bbp) schulden mag maken. Maar dat schuldenplafond zal niet langer gelden voor grote uitgaven voor defensie, zijn de onderhandelaars overeengekomen. Alle uitgaven bovenop 1 procent van het bbp zullen niet meer meetellen voor de berekening van de rem op de schuld.
Kentering in de Duitse politiek
Dat is een kentering, en zelfs een grotere dan de 'Zeitenwende', die ontslagnemend bondskanselier Olaf Scholz aankondigde in februari 2022, vlak na de Russische invasie in Oekraïne.
Scholz besliste toen om 100 miljard euro te investeren in het leger: een ommekeer voor Duitsland, nadat "Nooit meer oorlog" decennialang het uitgangspunt was geweest.
Maar ook voor Merz, wellicht de opvolger van Scholz, is het razendsnel schakelen. Nog tijdens de verkiezingscampagne van de voorbije weken hamerde ook zijn CDU erop dat het schuldenplafond behouden zou blijven. Geld voor defensie zou worden gevonden door te bezuinigen op andere domeinen, zoals sociale voorzieningen of migratie.
"Veel economen hadden dan al gezegd dat Merz die gedachtengang niet zou kunnen volhouden", zegt Anke Plättner, politiek journaliste voor de Duitse omroep ARD in Berlijn.
"In eerste instantie voor defensie, maar ook voor infrastructuur - de snelwegen, het spoor, openbare gebouwen zoals scholen - zijn de problemen te groot. Nu is door de toestand in de wereld duidelijk geworden dat wij Europeanen het zelf moeten oplossen. Dat redt Duitsland niet met de schuldenrem."
Beluister: Politiek journaliste Anke Plättner duidt de ommekeer in Duitsland in De Wereld Vandaag
Tweederdemeerderheid
De onderhandelende coalitiepartners kunnen evenwel niet alleen beslissen over het loslaten van de schuldenrem. Omdat het gaat om een aanpassing van de grondwet, hebben ze een tweederdemeerderheid nodig in de Bundestag, het Duitse parlement.
En die hebben ze niet, zeker niet in het nieuwe parlement dat 2 weken geleden is verkozen. Ze hopen daarom de grondwetswijziging nog te laten goedkeuren door het 'oude' parlement, dat officieel nog tot 25 maart in functie is.
Ze kijken in de richting van de groenen en de liberalen. De andere partijen zullen weinig geneigd zijn om te stemmen voor het loslaten van de schuldenrem. Het uiterst linkse Die Linke kant zich tegen extra uitgaven voor defensie, het uiterst rechtse AfD ziet liever geen extra geld naar Oekraïne gaan. Juist die partijen zijn er bij de parlementsverkiezingen sterk op vooruitgegaan.
