De persvrijheid in Europa bereikt een kritiek punt: journalisten staan onder toenemende druk door oorlogsgeweld, politieke beïnvloeding en strategische rechtszaken. Dat blijkt uit het jaarrapport van het Platform voor de Bescherming van de Journalistiek van de Raad van Europa. Afgelopen jaar zijn wel enkele Europese wetgevingen aangenomen om die bedreigingen te counteren.
Persvrijheid in Europa onder druk: oorlog, politiek en rechtszaken bedreigen journalisten
Journalisten in Europa staan onder toenemende druk door oorlogsgeweld, politieke beïnvloeding en strategische rechtszaken. Dat blijkt uit het jaarrapport 2024 van het Platform voor de Bescherming van de Journalistiek van de Raad van Europa. Het rapport werd vandaag gepubliceerd.
Dat platform is een samenwerkingsverband van 15 internationale persvrijheidsorganisaties. In 2024 registreerde het in totaal 266 ernstige gevallen van schendingen van de persvrijheid in Europa. De meeste meldingen kwamen uit Oekraïne (40), Rusland (32), Turkije (28), Servië (20) en Georgië (18).
Kritieke gebieden
Het rapport benadrukt dat de oorlog in Oekraïne de grootste bedreiging blijft voor Europese journalisten. In 2024 werden minstens 7 incidenten geregistreerd waarbij journalisten onder vuur kwamen te liggen. Een voorbeeld hiervan is het dodelijke incident in augustus vorig jaar waarbij Reuters-veiligheidsadviseur Ryan Evans omkwam bij een Russische raketaanval in Oost-Oekraïne.
Ook in niet-oorlogsgebieden loopt de persvrijheid gevaar. Zo neemt in Italië de politieke inmenging in media toe. Zo heeft de radicaal-rechtse regering van Giorgia Meloni steeds meer invloed op de publieke omroep RAI. En dat terwijl de structurele onderfinanciering de onafhankelijkheid verder ondermijnt.
Bovendien spannen Italiaanse regeringsleden lasterzaken tegen kritische journalisten. Dat leidt volgens het rapport tot zelfcensuur. Bij zelfcensuur leggen media of individuen, zoals journalisten, zichzelf beperkingen op, waardoor er sterk gesnoeid wordt in de nieuwsitems die gepubliceerd worden.
In Georgië het aantal incidenten verdrievoudigd in vergelijking met de vorige jaren. De regering heeft onder andere enkele wetten ingevoerd die mediavrijheid ernstig inperken. Ook worden journalisten steeds meer fysiek bedreigd: tijdens pro-EU-demonstraties werden tientallen journalisten mishandeld door de politie.
Bezorgdheden
Het platform is vooral bezorgd over nieuwere technieken om journalisten onder druk te zetten. Zo is er sinds 2023 een toename van spywareschandalen, waarbij journalisten worden afgeluisterd. Hetzelfde geldt voor de zogenaamde SLAPP's of Strategic Lawsuits Against Public Participation. Dat zijn dus strategische rechtszaken om kritische journalisten of burgers het zwijgen op te leggen.
De Europese Unie heeft vorig jaar wel een wetgeving aangenomen tegen die SLAPP's. Ook is er een nieuwe Europese verordening over persvrijheid (EMFA) in werking getreden. Die moet de onafhankelijkheid van journalisten beter beschermen tegen politieke en economische druk.
Lees hier het volledige rapport.
