Vijftig jaar nadat het gestolen werd uit een Pools museum, is een werk van Pieter Brueghel de Jonge opgedoken in een museum in Gouda. Van een vervalsing met een foto uit een magazine tot theorieën over een moord en de Poolse geheime dienst: het verhaal achter het schilderij.
Over een echte Brueghel, een moord en de Poolse geheime dienst: hoe gestolen schilderij na 50 jaar plots in Nederland opduikt
Hanne Decré
Gepubliceerd:
Amper 17 centimeter is het schilderijtje van Pieter Brueghel de Jonge. Het toont een simpel tafereel: een boerenvrouw, met in haar ene hand een emmer water en in haar andere hand een tang met een gloeiend kooltje. Brueghel schilderde het rond 1626.
Achter het werk schuilt een waanzinnig verhaal.
Verdwenen in 1974
Het verhaal begint in Gdansk, in Polen, waar het werk in het Nationaal Museum ophing. Op 24 april 1974 stootte een museummedewerker het schilderij van de muur. Wat bleek? In de lijst zat helemaal geen originele Brueghel meer. Wel een reproductie, netjes uitgeknipt uit een magazine. Ook een tekening van Antoon Van Dyck bleek op die manier gestolen.
Wie de dader is? Dat is één groot vraagteken en meteen ook voer voor theorieën. Zo gaat het verhaal dat een Poolse douanemedewerker ontdekt zou hebben dat er verschillende kunstwerken (en mogelijk ook de bewuste Brueghel) via de haven van Gdynia gesmokkeld werden. Hij zou daarover ondervraagd worden door de politie, maar voor dat verhoor kon plaatsvinden, zou de man in brand gestoken zijn op de begraafplaats in Gdansk. "Is dat niet toevallig?", vraagt kunstdetective Arthur Brand zich af in De Telegraaf.
Volgens Poolse media werd het onderzoek naar de douanier en naar de verdwijning van het schilderij ook even onderzocht door de Poolse geheime dienst, maar werd het even snel geklasseerd. Brand vraagt zich dan ook af of het geen inside job was en of de Poolse geheime dienst zelf niet betrokken was. In 2008 deed de Poolse politie nog een poging om de zaak op te helderen, maar zonder succes.
Het leek erop dat de roof voor altijd een mysterie zou blijven en dat het kunstwerk voorgoed verdwenen zou zijn. Maar niets is minder waar. Want vorig jaar dook het opeens op in een museum in Gouda, in Nederland. Een particuliere verzamelaar had het schilderijtje uitgeleend aan het museum.
We zijn er 100 procent zeker van dat dit schilderij in 1974 verdween uit het Nationaal Museum in Gdansk
Richard Bronswijk van de Nederlandse politie
Aan de tentoonstelling werd een artikel gewijd in het Nederlandse kunsttijdschrift Vind. Een medewerker van dat tijdschrift stootte tijdens zijn onderzoek op een Poolse website met een artikel over de overval in Gdansk. Bij dat artikel prijkte een oude zwart-witfoto, die verdacht veel leek op het schilderij in Gouda.
Enter Arthur Brand. Zijn bijnaam: de "Indiana Jones van de kunst". Een Nederlande kunstdetective die al verschillende gestolen kunstwerken kon terugvinden. In september 2023 bijvoorbeeld slaagde hij erin om een gestolen schilderij van Vincent van Gogh terug te krijgen. Een maand later vond hij dan weer zes gestolen kunstwerken in zijn brievenbus.
In dit verhaal ging hij op onderzoek in archieven en in de database van gestolen kunst van Interpol, vertelt hij aan De Telegraaf . Ook hij kwam tot de conclusie dat dit wel de bewuste gestolen Brueghel moest zijn.
Via zijn contact bij de politie werd ook het Poolse ministerie van Cultuur ingelicht. "Daar geloofden ze niet wat ze hoorden. Het werk staat torenhoog op de "most wanted"-lijst van gestolen kunst." "We zijn er 100 procent zeker van dat dit schilderij in 1974 verdween uit het Nationaal Museum in Gdansk", zegt ook Richard Bronswijk van de Nederlandse politie.
Alleen: het schilderij hing intussen niet meer in het Museum Gouda, maar was al overgebracht naar zijn volgende bestemming: een museum in Venlo. Daar wordt het momenteel achter slot en grendel bewaard.
Deze vondst is van groot belang voor de internationale kunstwereld
Directeur museum Gouda
De politie onderzoekt nu hoe het schilderij bij een Nederlandse kunstverzamelaar kon terechtkomen. Volgens de eigenaar - die anoniem wil blijven - kocht zijn vader het bij een galeriehouder.
De directeur van het Museum Gouda benadrukt bij De Telegraaf alvast dat ze "ter goeder trouw" heeft gehandeld bij het (ont)lenen van dit kunstwerk. "Deze vondst is van groot belang voor de internationale kunstwereld." En Brand, die hoopt vooral dat het zo snel mogelijk kan terugkeren naar het museum in Gdansk, "waar het thuishoort".
