473 miljoen kinderen groeien op in oorlog: "Trauma start al in buik van mama"

Een 18 maanden oude baby met een kogel in zijn borstkas in Soedan, kinderen in Gaza die massaal de zee in spurten om hulpmiddelen te bemachtigen. Datzelfde Gaza, waar elke dag minstens 1 kind een been verliest. Of de 22 kinderen met een zware beperking, die hulpeloos zijn achtergelaten in Oekraïne door hun begeleiders. 

Het zijn slechts enkele voorbeelden van de beelden die de afgelopen maanden op onze (sociale) media circuleerden. Voor ons blijft het bij een aangrijpend, hartverscheurend beeld, voor de miljoenen kinderen is het hun dagelijkse realiteit. 

"Elk kind dat in oorlog leeft, is getraumatiseerd", zegt Michelle Warriner, psychotherapeut gespecialiseerd in oorlogstrauma. "Een kind beseft niet dat het iets vreselijks meemaakt, dat het trauma oploopt, totdat het uit de oorlogsbubbel wordt geplukt", legt ze uit. 

En dat oorlogstrauma begint zelfs al voordat het kind geboren wordt, stelt Warriner. "De basis wordt al gelegd tijdens de zwangerschap. Een vrouw die zwanger geraakt tijdens een oorlog, krijgt niet de zorg die ze nodig heeft. Haar voeding is eenzijdig, waardoor ze ondervoed kan geraken en de baby dus ook niet voldoende voedingsstoffen krijgt", legt Warriner uit. 

Daardoor kan het kind zelfs in de buik niet groeien in een veilige omgeving. "Het ongeboren kind krijgt al te maken met heel wat stressoren, waaronder de angst en het verdriet van de moeder. In elke oorlogssituatie hebben families verdriet, dus het is onvermijdelijk dat het kind dat voelt." 

Als het kind uiteindelijk geboren wordt, belandt het in de meeste gevallen wel in een warm en liefdevol gezin volgens Warriner. "Mensen in een oorlogssituatie hebben nog steeds veel liefde te geven, maar daarbij komt helaas ook veel angst en armoede. Daar zijn kinderen de dupe van. Net daarom is het belangrijk om hulp te blijven sturen naar conflictgebieden zoals Gaza", benadrukt Warriner.  

"Ouders zelf proberen hun kinderen zo goed mogelijk kind te laten zijn, net omdat die eerste levensjaren zo van belang zijn", legt Warriner uit. "Maar in veel conflictgebieden volgt het ene conflict het andere op en hebben kinderen dus niet de kans om kind te zijn. Ze worden op heel jonge leeftijd snel volwassen en weten goed wat er aan de hand is. In Gaza praten 6- of 7-jarigen mee over de oorlog en de politiek." 

Bovendien zijn het niet enkel de kinderen die getraumatiseerd zijn. Ook ouders hebben zelf trauma's en geven dat ook door aan hun kinderen, stelt Warriner. "Mensen in oorlog zitten in een constante staat van verdoving. Normaal gezien kan een kind floreren als het weet dat vader of moeder hem of haar kunnen beschermen en kunnen troosten. Dat is nooit gegarandeerd in een oorlogssituatie." 

Trauma dat in de kindertijd verworven is, sleept een kind vaak nog zijn hele leven mee, stelt Warriner. "De kinderen krijgen van kleins af aan mee dat hun identiteit minderwaardig is en ze daarom achternagezeten worden door de vijand. Dat is een gevaarlijk narratief om mee te krijgen als je opgroeit." 

Volgens Warriner is de lijst met gevolgen van een oorlogstrauma lang: een laag zelfbeeld, concentratieproblemen, depressie, separatieangst en andere angstproblemen, automutilatie en verslaving zijn allemaal signalen van trauma. "Het lichaam slaat dat allemaal op, waardoor ook fysieke symptomen opduiken. Hoofdpijn, buikpijn, een verstoord eetpatroon, nachtmerries, allergieën en huidinfecties zijn niet abnormaal." 

Bovendien geldt de regel: hoe later in je leven je een oorlog meemaakt, hoe beter. Warriner legt uit: "Als je eerst een veilige jeugd hebt doorgemaakt en naar school bent kunnen gaan, kan je beter begrijpen wat er zich afspeelt in een oorlog. Je bent dan minder overgeleverd aan wat er rondom jou gebeurt en de impact op je identiteit is minder groot." 

Al zijn kinderen wel veerkrachtiger dan volwassenen, weet Warriner. "Als een kind na een oorlog aankomt in een veilige zone en daar meteen goed omringd wordt, dan krijgt het opnieuw veiligheid en normaliteit mee. Ze kunnen dan wel snel groeien en verdergaan met hun leven, net omdat ze nog een hele toekomst voor zich hebben." 

En dat is bij volwassenen wel anders: "Mensen die al hun hele leven in conflictgebied wonen en dan bijvoorbeeld hierheen vluchten, komen hier toe en moeten wennen aan een nieuwe cultuur, hun identiteit aanpassen en een nieuwe taal leren. Dat is allemaal erg moeilijk als je trauma dat al jarenlang aansleept met je meedraagt", vertelt Warriner.