Slechte economie drijft jongeren in Sierra Leone naar drugs: "Politieke instabiliteit is het echte probleem"

"De enige manier om geld te verdienen, zodat ik mijn kinderen te eten kan geven, is door kush te verkopen", zegt een Sierra Leoonse vrouw. Ze is een werkloze, alleenstaande mama van 5 kinderen met een hoofd vol zorgen. "Door kush te roken, kan ik mijn problemen even vergeten." 

Als oprichter van het Health Education Network zet student Abdul Kamara zich in Sierra Leone in om jongeren te verlossen van hun kushverslaving. "Veel jonge mensen gebruiken kush en dat heeft een impact op hun fysieke, mentale en sociale welzijn." Hij bevestigt dat hij het motief van de vrouw hierboven vaker hoort. "Ze roken om hun stress te verminderen. Oorzaak van die stress is de slechte economische situatie in ons land." 

"De burgeroorlog die woedde van 1991 tot 2002 heeft onze economie serieus aangetast. En sindsdien is de situatie er enkel op achteruit gegaan", zegt James Effua Mensah, economisch journalist bij de Sierra Leoonse krant Gleaner Newspaper. 

"Voor de oorlog was Sierra Leone zelfvoorzienend: we oogstten ons eigen eten, hadden goede infrastructuur en rijk gevulde mijnen. We exporteerden palmolie, diamanten en mineralen", legt Mensah uit. "Daar bleef na een dikke tien jaar oorlog niets meer van over. Je kan het vergelijken met het Oekraïne van 5 jaar geleden en het land nu." 

Toen de wapens uiteindelijk zwegen op 18 januari 2002, bouwde de bevolking hun land en hun economie noodgedwongen weer op. En dat bleek ook nodig: volgens de Wereldbank daalde de groei van het Bruto Binnenlands Product (bbp) per inwoner naar -11,7. 

"Mensen waren dakloos en werkloos. Ze wilden huiswaarts keren, alleen om daar te ontdekken dat het huis waarin ze geïnvesteerd hadden, volledig verwoest was. En geld om opnieuw te starten, hadden ze ook niet", vertelt Mensah. 

Bovendien vertrokken ook investeerders uit het land. "Als je land politiek instabiel is, vertrekken de geldschieters. Ze willen investeren in meer comfortabele omstandigheden, die meer zekerheid bieden." 

De heropbouw liep dus niet van een leien dakje, stelt Mensah. "Maar we slaagden er wel in. Ons land was in 2012 en 2013 een van de snelst groeiende economieën wereldwijd. Dankzij economische hervormingen hadden we onze economie terug opgebouwd, met een bruto binnenlands product per capita van 18,1 als gevolg." 

De economische boost in Sierra Leone was van korte duur. In 2014 kreunde het land onder een ongeziene Ebolacrisis. "We hadden bijna weer de economie van vóór de oorlog", vertelt Mensah. "En toen sloeg Ebola genadeloos hard toe." 

De gevolgen waren groot: bedrijven bleven dicht, de productie lag stil. Gemeenschappen werden afgesloten om het virus zo weinig mogelijk te laten circuleren. "Mensen verloren hun job en belandden in armoede. Ze konden zelfs geen eten meer betalen", zegt Mensah. 

"Jongeren zochten hun toevlucht in de Ebola response centra, waar zieken verzorgd werden. Daarmee riskeerden ze hun eigen leven en dat van hun familie, allemaal om maar iets te kunnen verdienen. Zo roeide de ziekte hele families en dorpen uit", verklaart Mensah. 

Met een groei van het bruto binnenlands product per capita dat in 2015, het jaar na de crisis, zakte naar -22,3, zat het land echt aan de grond.

"Door de Ebolacrisis is ons land erop achteruitgegaan en we zakken enkel verder. We zijn nu zelfs nog steeds niet in de fase van heropbouw. De overheid bespreekt maatregelen die ze kunnen nemen, maar daar gaat het niet over. Het zijn niet de regels die alles bepalen, wel de manier waarop ze worden toegepast om de leefgemeenschappen en families te helpen", merkt Mensah op. 

Volgens de Wereldbank leefde 59,2 procent van de Sierra Leoners in armoede in 2021. Daarbovenop flirtte 21,3 procent van de bevolking met de armoedegrens, waardoor ze extreem kwetsbaar waren om ook in armoede te belanden. 

Mensah vermoedt dat deze cijfers intussen nog een stuk hoger liggen. "De grote meerderheid van onze bevolking probeert elke dag opnieuw te overleven. Onze huidige economie is volledig gebroken. We exporteren amper nog, want we kunnen zelfs niet voorzien in onze eigen behoeftes. Al onze goederen komen van buitenaf, waardoor onze grote bron van inkomsten dan ook belastingen op import zijn. Dat terwijl onze mijnen nog steeds gevuld zijn met kostbare mineralen." 

Hoe het zover is kunnen komen? "De corruptie en politieke instabiliteit in ons land zijn enorm. Dat is de reden waarom onze bevolking zo arm is, waarom ze zo gestresst zijn", verklaart Mensah. 

Eerder dan een oplossing voor armoede heeft het land dus een degelijk politiek bestuur nodig, stelt Mensah. "Onze regering maakt beslissingen uit eigenbelang, de oppositie zit al met hun hoofd bij de volgende verkiezingen en onze president Julius Maada Bio meent niets te kunnen veranderen aan de situatie."

En het is net die verandering die de president tijdens zijn inauguratie in 2018 wel beloofde: "Toen was ik nog optimistisch, hij had veel tijd om effectieve maatregelen te nemen", zegt Mensah. "Hij had 7 jaar de tijd, maar ik kan enkel concluderen dat er niets is veranderd." 

De president zelf komt daar ook openlijk voor uit volgens Mensah. "In een speech zei hij dat hij Sierra Leone niet kon redden. Hij heeft opgegeven, terwijl zijn ambtstermijn pas over 3 jaar afloopt. Hij roept nu iedereen op om hun situatie individueel te verbeteren." 

Mensah ziet de toekomst niet meteen rooskleurig in: "We leven allemaal dag tot dag en zien wat dat ons brengt. We proberen onszelf en ons leven te verbeteren, op individueel vlak. Collectieve maatregelen worden er toch niet genomen. De overheid doet niets." 

Hoewel hij zelf niet aan de kush zit, verbaast het hem niet dat andere jonge Sierra Leoners de drug wel massaal roken. "Het is hun manier van omgaan met de stress, de onzekerheid, de angst. De jeugd verkoopt de drugs omdat ze arm zijn en geld nodig hebben." 

Volgens Mensah is de oplossing nochtans simpel. "De overheid en de president moeten hun verantwoordelijkheid nemen. Zorg ervoor dat we kunnen eten en we zullen weer goed kunnen werken, de economie kunnen boosten. Daarbij zouden we allemaal baten."