Oud-ambassadeurs over gekibbel in Witte Huis: "Trump is het tegenovergestelde van diplomatie"

"Ik heb harde privévergaderingen meegemaakt en er zijn veel voorbeelden van discussies die uit de hand zijn gelopen, maar in mijn herinnering is het de eerste keer dat dit zo in het publiek gebeurt", zegt Frans van Daele, onder meer ex-ambassadeur in de Verenigde Staten.

"Het is echt ongebruikelijk dat dit voor de camera's is gebeurd", beaamt Johan Verbeke, ex-ambassadeur en professor diplomatie aan de UGent. "De camera's zijn blijven opnemen en niemand heeft zich gegeneerd, niemand heeft gezegd: kom, we zetten de camera's uit en doen het wat discreter."

Een wezenlijk kenmerk van diplomatie is dat die meestal vrij discreet verloopt, geeft Verbeke aan. "Zeker als er pers bij is, is men nog voorzichtiger in het taalgebruik. Maar hier is het met een exponentiële factor uitvergroot. Dit was een bijzonder ongelukkig gesprek. Het was niet meer rationeel, niet meer onderhoudend. Alle klassieke regels van een goede conversatie zijn hier volledig met voeten getreden."

Maar ergens was dit misschien wel te verwachten. "De houding van Trump tegenover Zelensky is altijd al ambigu geweest, dus op dat vlak is dit eigenlijk niets nieuws", zegt Van Daele. "Een bezoek aan het Witte Huis met Trump als president is voor Europese leiders altijd een risico", zegt Dirk Wouters, ambassadeur in de Verenigde Staten tijdens Trumps eerste ambtstermijn. "Je weet dat hij tijdens persconferenties publiek kritiek kan geven. Ook voor Zelensky was het een risicovolle ontmoeting en een aartsmoeilijke opdracht. Maar wat er nu is gebeurd, gaat voorbij aan alle fatsoen. Dit is ongezien en ongehoord."

De Amerikaanse vicepresident Vance wees gisteren op de diplomatieke inspanningen van de nieuwe Amerikaanse regering om een einde te maken aan de oorlog in Oekraïne, in tegenstelling tot de in zijn ogen oorlogslogica van de regering-Biden. Maar heel diplomatisch kwam het gekissebis in het Oval Office toch niet over.

"Trump is de antipode van de diplomatie", stelt Wouters, het compleet tegenovergestelde dus. Wouters verwijst ook naar de "sarcastistische opmerking" die Trump al bij de aankomst van Zelensky maakte over diens kleding. "Dit alles bevestigt het probleem van president Trump. Hij is een narcist, het is een ziekte die moeilijk te genezen is, hij denkt op een heel stoute manier alleen aan zichzelf."

Verbeke ergert zich vooral aan de houding van de Amerikaans vicepresident J.D. Vance. "Ik vond zijn uitspraken meer misplaatst dan die van Trump. Terwijl Vance olie op het vuur gooide, was Trump in zekere zin nog de meest redelijke van de 3, toen hij bijvoorbeeld tegen Zelensky zei: we staan tussen u en de andere. We willen een einde maken aan deze oorlog."

Toch vindt Verbeke dat Trump en Vance slimmer hadden moeten zijn. "Zelensky heeft 3 jaar oorlog doorstaan. Ze hadden meer begrip moeten tonen voor zijn situatie. In die zin hebben ze zeker punten verloren. Niet in termen van macht, maar in termen van autoriteit, morele status. Ik denk dat de meerderheid van de wereldbevolking vindt dat dit niet de manier is om aan politiek te doen."

Wouters kan weinig begrip opbrengen voor de houding van Trump en Vance. "Ja, ze zijn verkozen door het Amerikaanse volk, maar ze zijn niet verkozen om aan de kant van Rusland te gaan staan." Toch verbaast het hem niet. "Trump is iemand die altijd aan de kant zal staan van degene met de beste kaarten. Hij wil snel een akkoord maken, ik denk dat dat meespeelt. Hij wil de zwakste schakel daarom onder druk zetten."

"Trump heeft een hekel aan oorlogen", zegt Verbeke. "Hij houdt niet van geweld. Trump en Vance willen een einde aan de oorlog in Oekraïne, maar ook omdat Trump zaken wil doen met grootmachten. In zijn ogen zijn de VS, China en Rusland de 3 grootmachten. Europa is dat volgens hem niet. Dus Poetin is voor hem een partner om zaken mee te doen, de oorlog in Oekraïne ziet hij als een bijzaak."

Het minste wat je kunt zeggen, is dat Zelensky gisteren duidelijk niet op zijn gemak was, in die zeteltjes in het Oval Office. Sommige waarnemers stellen dat hij zich al bij al vrij waardig heeft gedragen. Van Daele en Wouters delen die mening. "Hij kwam inderdaad gecontroleerd en gedisciplineerd over. Hij heeft inhoudelijk wel een aantal dingen gezegd die niet goed zijn aangekomen, maar de toeters en bellen kwamen toch van de andere kant", zegt Van Daele. "Ik denk niet dat Zelensky zichzelf veel te verwijten heeft."

"Hij werd de les gespeld als een kleuter, maar heeft zich waardig gedragen", zegt Wouters. "En ik denk dat hij gelijk heeft: hij heeft er geen enkel belang bij om zich tot excuses te vernederen. Dan zouden ze hem alleen nog maar verder kleineren."

Verbeke kijkt er enigszins anders naar. "Sommige uitspraken van Zelensky waren toch vrij ongelukkig. In elk sociaal contact, elk debat, elke onderhandeling is er 1 gulden regel: ken je plaats. Onderschat jezelf niet, maar overschat jezelf ook niet. Zelensky heeft zijn plaats verkeerd ingeschat. Hij heeft zich laten overwelmen en is de controle verloren. Je mag je nooit laten meeslepen door gevoelens."

Verbeke verwijst onder meer naar de uitspraak van Zelensky dat ook de VS de oorlog in Oekraïne op termijn zal voelen. "Dat is erg ongelukkig. Je doet dat niet tegen een grootmacht", vindt Verbeke. "Zelensky had het verstandiger moeten opvangen."

En nu? Valt dit nog te lijmen? "Dat zal niet van vandaag op morgen gebeuren", meent Wouters. "Uiteindelijk zullen ze opnieuw met elkaar moeten spreken, maar nu moeten ze het even laten rusten. Diplomatiek herstel vraagt wat meer tijd."

Verbeke gokt erop dat Trump zich op een of andere manier toch "grootmoedig" zal proberen op te stellen. "Ik kan me goed voorstellen dat hij zal zeggen: kom, we gaan die kleine Zelensky toch niet in de hoek laten staan. Het past in zijn clowneske spel. Ik denk dat hij in dat opzicht grootmoediger is dan veel van die gasten rond hem. Maar dat is uiteraard allemaal heel speculatief."