Waarom verbleef een man die zijn vrouw vermoordde in een woonzorgcentrum? 5 vragen over het drama in Dentergem 

In een woonzorgcentrum in Dentergem, in West-Vlaanderen, heeft een 90-jarige man 3 medebewoners ‘s nachts neergestoken.

Twee slachtoffers overleden ter plaatse, het derde slachtoffer werd in kritieke toestand naar het ziekenhuis gebracht. Zij is een dag later overleden. De drie slachtoffers zijn allemaal negentigers.

In 2021 had de man zijn vrouw vermoord. Tijdens een hoogoplopende ruzie had hij haar met een hamer het hoofd ingeslagen. De 2, gepensioneerde antiquairs, waren toen 87 jaar.

Dit artikel werd geupdatet op zaterdag 1 maart, met de vermelding van het overlijden van het derde slachtoffer.

Vorig jaar, op 22 oktober, besliste de raadkamer van de rechtbank in Kortrijk dat er geen proces zou komen. De man zou aan beginnende dementie lijden en was daarom ontoerekeningsvatbaar. 

Iemand wordt ontoerekeningsvatbaar verklaard als hij of zij een misdrijf pleegt, maar zichzelf op dat moment niet onder controle heeft door een psychische ziekte of een verstandelijke beperking. 

Er werd beslist om de man te interneren. Iemand die geïnterneerd wordt, krijgt geen straf, maar een beschermingsmaatregel. Het is een wettelijke verplichting om geïnterneerden de zorg te bieden waar ze nood aan hebben. 

Voor iedere geïnterneerde moet een zorgtraject worden uitgetekend. Het is de Kamer voor de Bescherming van de Maatschappij (KBM) die beslist over dit traject.

In het geval van deze man moest de KBM nog beslissen of de man in kwestie al dan niet in een woonzorgcentrum kon blijven, of dat hij naar een gespecialiseerde instelling moest. Maar: die zaak moest nog behandeld worden.

Het parket van West-Vlaanderen liet op 20 februari aan de dienst slachtofferonthaal weten dat er uitvoering zou gegeven worden aan de beslissing tot internering van de 90-jarige man.

Afgelopen week, op 24 februari, werden alle nodige documenten voor de internering overgemaakt aan de KBM. Die moest dus nog bepalen hoe de interneringsmaatregel uitgevoerd moet worden en kiezen waar de man moest verblijven.

In afwachting werd de man verder in vrijheid gelaten, mits naleving van een aantal voorwaarden. Deze voorwaarden waren onder meer dat de man verder moest verblijven in het woonzorgcentrum in Dentergem en dat hij toelating moest geven aan de artsen en psychologen om de verslagen van de gevolgde therapie aan de justitie-assistent over te maken. 

In dit geval werd dus geoordeeld dat de man in afwachting van zijn internering in het woonzorgcentrum kon verblijven, waar weinig beveiliging is, maar waar de man wel verzorgd kon worden. 

Probleem is dat er simpelweg geen gespecialiseerde woonzorgcentra voor oudere geïnterneerden bestaan. “Daarvoor zijn de aantallen te klein, zeker voor ouderen met dementie die geïnterneerd moeten worden”, zegt gerechtspsychiater Inge Jeandarme.

Waar kunnen deze mensen dan wel terecht? Als er geoordeeld wordt dat er meer beveiliging nodig is dan in een woonzorgcentrum, kunnen geïnterneerden opgenomen worden in een forensisch psychiatrisch centrum (FPC) waar ze de nodige zorgen kunnen krijgen.

Desnoods kunnen ze na hun proces nog een tijd in de gevangenis blijven. “De laatste jaren is daar aangepastere zorg voor oudere geïnterneerden.

En als er geoordeeld wordt dat het veilig is om naar een woonzorgcentrum te gaan, kan dat perfect, besluit Jeandarme. “Er zijn een aantal woonzorgcentra die hiervoor extra ondersteuning van de overheid hebben gekregen om geïnterneerden op te nemen. Zij kunnen extra ondersteuning krijgen van mobiele ploegen en een justitie-assistent, zoals in de voorwaarden stond voor de opname van de man in Dentergem.

Jeandarme benadrukt dat er een heel grondige risico-analyse gebeurt wanneer iemand geïnterneerd wordt. Daarbij wordt in de eerste plaats gekeken naar het risico op recidive. Met andere woorden: hoe groot is de kans dat hij of zij opnieuw feiten pleegt? 

“In het algemeen hebben mensen op hogere leeftijd een lager recidive-risico”, weet Jeandarme. “Maar in dit geval, een man met een dementeringsproblematiek die waarschijnlijk pas op latere leeftijd door deze problematiek feiten is gaan plegen, wordt het risico gelinkt aan die dementie.”

In de motivering van de beslissing van de raadkamer stond te lezen dat er een kans was dat deze man als gevolg van zijn geestesstoornis opnieuw feiten zou kunnen plegen.

Een persoon met dementie die moorden pleegt, is echter hoogst uitzonderlijk. In deze situatie heeft het wellicht eerder te maken met een onderliggend psychiatrisch persoonlijkheidsprobleem dan met de dementie waar hij aan lijdt, zegt Jurn Verschraegen, directeur van het Expertisecentrum Dementie Vlaanderen. “Dementie kan wel de psychiatrische problematiek triggeren”, zegt Verschraegen. “Maar dit blijft zeer zeldzaam”, merkt hij op.

De man die de 3 medebewoners heeft neergestoken in het woonzorgcentrum in Dentergem zit op dit moment in de cel, in afwachting van zijn verhoor, morgen. Het is nog maar de vraag of hij veel antwoorden kan geven. 

Verwacht kan worden dat er opnieuw een deskundige en gerechtspsychiater zullen worden aangesteld. Maar waarschijnlijk zullen zij tot dezelfde conclusie komen als de raadkamer in november, dat de man geïnterneerd moet worden.

Daardoor zal er - opnieuw - geen assisenproces komen, zoals doorgaans bij zulke zaken wel het geval zou zijn. Op die manier zullen de nabestaanden van de slachtoffers ook geen antwoorden krijgen op hun vragen.