AI-video's op TikTok laten je "ontwaken" in het verleden, maar historici zien fouten

Wakker worden in het oude Rome of een soldaat zijn in een loopgraaf tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het kan allemaal dankzij een nieuwe trend op TikTok. De afgelopen weken gaan er AI-gegeneerde video’s viraal die mensen tonen die wakker worden in verschillende historische tijdsperioden. Dit gaat van de middeleeuwen tot iemand die werkt in de kerncentrale in Chernobyl in de jaren 80 van de 20e eeuw. Telkens worden de video’s vanuit een ik-standpunt gemaakt alsof jijzelf zou wakker worden in die tijd. 

De makers achter 2 van deze accounts, Dan en Hogne, vertelden aan BBC dat ze deze video’s maken om geschiedenis op een unieke manier tot leven te brengen. Wanneer je de video’s bekijkt, valt het wel op dat niet alle zaken historisch correct zijn. Maar dat is voor de makers ondergeschikt. "Het gaat in deze video's meer om het gevoel van een bepaalde periode op te roepen dan om een 100 procent feitelijke recreatie aan te bieden."

Deze manier van geschiedenisvideo’s maken kadert volgens Bram De Ridder, onafhankelijk adviseur toegepaste geschiedenis, in het fenomeen van de ‘e-history’. "E-history is geschiedenis die in een onlineomgeving circuleert met de bedoeling om onze aandacht vast te houden. Men probeert met snelle geschiedenisfeitjes of foto’s op sociale media in te spelen op onze emoties om kijkers te lokken."

"Voorbeelden hiervan zijn online fora of accounts op X vol met geschiedenisfeitjes. Wat ze willen, is dat je hier een goed gevoel van krijgt. Of hier historische fouten in zitten kan de makers en de meerderheid van de kijkers niet veel schelen."  

Volgens De Ridder is het ook logisch dat er in deze AI-video's veel fouten zitten. "In veel gevallen reproduceert de AI-tool de fouten die al online te vinden zijn, afhankelijk van waarmee je de tool voedt en waarop hij zich baseert."

In deze video over de pest bijvoorbeeld, geeft De Ridder aan dat ze een pestmasker uit de 16e en 17e eeuw tonen, terwijl de video zich volgens de makers zou afspelen in de 14e eeuw.

En in een andere video barst de vulkaan Vesuvius in 1 dag uit. Wat ook niet kan, deze gebeurtenis nam enkele dagen in beslag, vertelt De Ridder. "Vele films en zo goed als elk online product wekken de indruk alsof die uitbarsting heel plots gegaan is. AI reproduceert wat we denken te weten over de geschiedenis. Tal van die fouten komen bovendien uit onze gamecultuur of uit Hollywoodfilms."

Dat is ook wat opvalt bij de video’s over de middeleeuwen. Deze zitten volgens Jonas Roelens, historicus bij de UGent, vol negatieve clichés. 

"Je ziet in een van de video’s een vrouwtje treurig voor zich uit staren naar een mislukte oogst. Maar de middeleeuwen waren klimatologisch juist heel gunstig en dankzij het gunstige klimaat waren er ook veel voedseloverschotten en groeide de bevolking pijlsnel."

De straten in de video’s worden ook heel smerig voorgesteld, met ongeplaveide straten, ratten en vuiligheid overal. Maar ook dat nuanceert Roelens. "Zeker in de Lage Landen (met name in de grote steden) waren heel wat straten geplaveid en waren er tal van regels met betrekking tot (slacht)afval en propere waterwegen. Kledij was ook een stuk kleurrijker dan de grauwe lompen die telkens getoond worden."

Ook worden de middeleeuwen voorgesteld als een zeer bijgelovige periode. Je ziet een vrouw met een kat bezig met kruiden. Maar volgens Roelens is hekserij geen middeleeuws fenomeen en kwam de grootschalige heksenvervolging pas in de 16e eeuw op gang.  

Bij de video’s over beide wereldoorlogen gaat AI ook de mist in volgens Aline Sax, publiekshistorica bij Geheugen Collectief en auteur van historische romans. "In deze video over de Eerste Wereldoorlog zie je een lang uitgerekte loopgraaf, maar die waren zo niet opgebouwd. De loopgraven waren gekarteld, om de impact van inslagen te verminderen."  

De uitrusting van de soldaten klopt ook niet, vertelt Sax. "Hun helmen zijn een mix tussen Britse helmen en Amerikaanse helmen uit WOII. De uniformen kloppen in het geheel niet. Ook de tanks - en wat voor een vliegtuig moet doorgaan in de video - zijn volledig fictief en zagen er niet zo uit tijdens de Eerste Wereldoorlog."

In een andere video zie je ook een soldaat aanschuiven met een bord om eten te krijgen. Maar volgens Sax aten soldaten uit hun gamel. In één van de filmpjes voeren de soldaten allerlei taken uit, wat evenmin klopt. "Overdag hou je je gedeisd in een loopgraaf omdat de vijand je anders kan zien. Ook het geluid dat te horen is, is zeer cliché en lijkt eerder uit een WOII-databank te komen, met luchtalarmen, veel machinegeweervuur, zwaar ronkende vliegtuigen... Niet het geluid in de loopgraven van WOI."

Ook in de filmpjes van de Tweede Wereldoorlog kloppen heel wat zaken niet. "Bij een bomaanval tijdens de Blitz zijn de ramen bijvoorbeeld niet verduisterd", aldus Sax. Maar wat Sax nog het meeste stoorde was dat de sfeer van de Jodenvervolging verkeerd werd weergegeven. "De sfeer die deze video oproept, klopt hoegenaamd niet. De Joodse jongen in de video loopt tijdens een razzia op zijn dooie gemakje naar een auto en daarna naar de trein. Er is geen sprake van geweld of dwang. En de weergave van Auschwitz en de gaskamers is tenenkrommend. Niet echt respectvol."

"Het is goed dat we ons willen inleven in de mensen uit het verleden. En zulke video's hoeven niet altijd 100 procent historisch correct te zijn, maar ze zouden toch tenminste een waarachtig beeld moeten scheppen en dat doen ze hier hoegenaamd niet. Voor een echte POV kan je beter een goede historische roman lezen."