1 op de 5 krijgt ooit gordelroos of zona en dat kan erg pijnlijk zijn, maar hoe gevaarlijk is het?

Heb jij als kind de windpokken gehad? Dan ben je drager van het 'varicellazostervirus' (VZV). En je bent niet alleen: 95 procent van de Belgen draagt het virus en zo'n 20 procent krijgt ooit in zijn leven de huidinfectie gordelroos, zo zegt viroloog Steven Van Gucht.  

De ziekte breekt uit door bijvoorbeeld een verzwakt immuunsysteem of simpelweg door ouderdom. Gordelroos of zona is een jeukende huiduitslag die op 1 kant van het lichaam voorkomt en hevige zenuwpijn kan veroorzaken. 

Toch is er weinig bewustzijn rond zona en wat die kan veroorzaken. Daarom is het deze week – van maandag 24 februari tot zondag 2 maart – 'Gordelroos Bewustwordingsweek'. Het is de 3e keer dat de Nederlandse patiëntenbonden dit initiatief opstarten. In België is het de eerste keer dat de campagne gevoerd wordt. 

Het varicellazostervirus is een 'slapend' virus. Nadat je genezen bent van de windpokken, blijft het levenslang in jouw lichaam. Het nestelt zich in de zenuwcellen dicht bij het ruggenmerg of de schedel. Die staan rechtstreeks in contact met de huidcellen. 

"Het virus ontwaakt meestal op latere leeftijd wanneer ons immuunsysteem verzwakt", zegt Steven Van Gucht. Maar ook op jongere leeftijd kan je zona krijgen: stress en zware vermoeidheid kunnen mogelijke triggers zijn voor een verminderde weerstand.

Zona is dus een reactivatie van een oudere infectie. Als het virus 'ontwaakt', verspreidt het zich via de zenuwbanen naar de huid en ontstaat er een rode, bandvormige huiduitslag.

Dat die uitslag aan 1 kant van je lichaam blijft, is omdat het virus zich verspreidt in het gebied dat tot die zenuw behoort. Zona is dus – in tegenstelling tot de windpokken – een lokale infectie: de huiduitslag bevindt zich zelden of nooit over het hele lichaam, maar meestal op de romp, de armen en het gezicht. 

Die rode plekken zijn eigenlijk rode 'bobbeltjes', die later witte blaasjes worden. Het vocht van die blaasjes is erg besmettelijk. Als ze zijn opgedroogd en een korstje hebben, ben je niet meer besmettelijk. Dat duurt meestal zo’n 1 à 2 weken. 

Gordelroos veroorzaakt vooral hevige jeuk en pijn op de besmette plaatsen. Doordat het virus de zenuwen aantast, kan je tintelingen of branderigheid ervaren. Die pijn vertrekt vanaf de plaats van de besmetting en straalt verder uit. Je kan de branderigheid zelfs al voelen voordat de huiduitslag zichtbaar is. 

De huiduitslag verdwijnt na 2 tot 6 weken, maar je kan daarna nog steeds klachten hebben. Volgens Van Gucht heeft gemiddeld 20 procent van de mensen die zona hebben gehad, nog maandenlang hevige zenuwpijn. Dat heet postherpetische pijn, een chronische pijn na de infectie doordat de zenuw beschadigd is. 

"Hoe vroeger je die letsels kan behandelen met een antiviraal geneesmiddel, hoe kleiner de kans dat je zenuwschade oploopt en dus chronische pijn krijgt", zegt oncoloog Willem Lybaert van het VITAZ in Sint-Niklaas. 

Sinds 2022 is er een nieuw vaccin op de markt: het Shingrix-vaccin. Het vaccin vermindert de kans om het virus te heractiveren. Daarnaast vermindert het ook de kans op verdere complicaties, zoals die aanhoudende zenuwpijn. 

Het Shingrix-vaccin wordt vooral aangeraden aan personen vanaf 60 jaar, maar er zijn enkele uitzonderingen. "Op jongere leeftijd kan je ook het vaccin krijgen, maar enkel als je in een risicogroep zit. Anders is het vooral bedoeld voor oudere mensen", zegt Van Gucht. 

Ook personen die erg ziek zijn, lopen een hoger risico op gordelroos. Vooral bij kankerpatiënten is het belangrijk om aandacht te besteden aan de mogelijke gevolgen van zona, vertelt oncoloog Willem Lybaert. 6 op de 10 kankerpatiënten krijgt echter te maken met een opflakkering van het virus. "Daarom is het belangrijk om te vaccineren bij het begin van de kankerbehandeling", zegt hij.