Wanneer je iets in een winkel niet betaalt en toch meeneemt, dan is dat winkeldiefstal. Alleen beseffen veel mensen niet dat ze ook een winkeldiefstal plegen als ze enkele extra aardbeien in hun bakje leggen. "De prijs van een bakje aardbeien ligt vast, leg je er extra aardbeien in, dan steel je die dus", zegt winkeluitbaatster en actrice Kim Van Oncen. Docent sociale psychologie Griet Van Vaerenbergh: "Sommige mensen denken dat ze meer recht hebben op bepaalde dingen dan anderen en gaan zich daarnaar gedragen."
Jouw bakje aardbeien aanvullen met fruit uit een ander bakje, is diefstal
Fien Vandercruyssen
Gepubliceerd:
Xavier Taveirne en Chaima Saysay delen in de podcast 'Mens erger je niet' hun consumentenergernissen. Dat doen ze elke week samen met een bekende gast. Ze gaan op zoek naar verklaringen en oplossingen en da’s een 'WinWin'. Zelf je ergernis delen? Mail naar winwin@radio2.be.
Het is helaas herkenbaar gedrag in de fruitafdeling van de supermarkt: sommige mensen vullen hun bakje aardbeien aan met aardbeien uit een ander bakje. Zo krijgen ze meer fruit voor dezelfde prijs. Het is een grote ergenis van actrice Kim Van Oncen, die ook zelfstandig uitbater is van enkele Delhaize-supermarkten. Ze deelt haar ergernis in 'Mens erger je niet', de podcast van het consumentenprogramma 'WinWin' op Radio2.
Sneeuwbaleffect
"Een bakje aardbeien heeft een stukprijs", vertelt Van Oncen. "Dat betekent dat elk bakje hetzelfde kost. Maar mensen denken vaak dat ze minder krijgen dan anderen. Nochtans hebben al die bakjes ongeveer hetzelfde gewicht van 500 tot 700 gram. Je kan die bakjes ook wegen in de winkel, maar veel mensen beginnen dan met het aanvullen van aardbeien vanuit andere bakjes om dat van hun propvol te krijgen."
Niemand wil toch dat een ander met zijn vuile vingers in je bakje aardbeien zit te rommelen?
Kim Van Oncen
En dan begint de ellende, volgens Van Oncen: "Logischerwijs komen er daarna klachten van mensen die evenveel moeten betalen voor een half gevuld bakje. En dus gaan zij hun half gevulde bakje ook aanvullen. Er komt geen einde aan. Het is trouwens niet hygiënisch dat iedereen zomaar in de verschillende bakjes zit te rommelen met zijn vuile handen."
"Je bakje aanvullen met andere aardbeien, is stelen", zegt Van Oncen. "Want je pikt aardbeien die je niet betaalt. Alleen zien mensen dat niet als een winkeldiefstal."
Sommigen houden zich meer aan sociale normen dan anderen
Griet Van Vaerenbergh, docent sociale psychologie aan de Thomas More Hogeschool, verklaart hoe het komt dat mensen dit soort sociale normen overschrijden. "Eén van onze sociale normen zou kunnen zijn: we stelen niet. Al is het zo dat de ene persoon hier blijkbaar meer rekening mee houdt, dan de andere."
Sommige mensen denken dat ze meer recht hebben op iets, en gaan zich daarnaar gedragen
Griet Van Vaerenbergh, Thomas More Hogeschool
Volgens Griet Van Vaerenbergh zijn sommige consumenten er ook meer op gebrand om hun eigenbelang te maximaliseren. "Ze denken dat ze meer recht hebben op bepaalde zaken en gaan zich daar naar gedragen. Dat idee is ontstaan vanuit onze hedonistische maatschappij, wat betekent dat we ons eigen genot zo groot mogelijk willen maken."
Een derde reden die Van Vaerenbergh aanhaalt, is de anonimiteit die bij winkelen komt kijken. "Wanneer we niet op onze vingers worden gekeken tijdens het winkelen of niet betrapt kunnen worden, worden we makkelijker aangezet om sociaal onaangepast of antisociaal gedrag te vertonen."
We stellen gelukkig ook prosociaal gedrag
Ondanks de vele bewuste of onbewuste aardbeidieven in onze winkels, zijn ze gelukkig wel de uitzondering. "Mensen zijn wel degelijk perfect in staat om prosociaal gedrag te stellen tegenover anderen."
Uit onderzoek is gebleken dat mensen prosociaal gedrag vertonen, wanneer ze het gevoel hebben dat ze bekeken worden. "Aan mensen werd gevraagd om aan de koffiemachine geld te geven voor koffie in een bekertje. In het ene geval hing een natuurfoto boven het bekertje, in het andere een paar ogen. Mensen gooiden sneller geld in het bekertje waar de ogen boven hingen. Want ze voelden zich bekeken."
"Een winkeluitbater zou dus een foto van een paar ogen kunnen hangen in de fruitafdeling", concludeert Van Vaerenberg.
