Van Zonnebeke tot Maaseik protesteren inwoners tegen 'superwindmolens': zijn turbines van meer dan 200 meter echt nodig?

Battel (Mechelen), Damme, Oostkamp, Zonnebeke... Er zijn steeds meer Vlaamse gemeenten waar inwoners protesteren tegen de komst van grote windturbines. Vaak gaat het om mastodonten van 230 meter hoog en meer, wieken inclusief. Ter vergelijking: de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal in Antwerpen is 123 meter hoog.

Ook in Maaseik is er protest. Stroomproducent Limburg Win(d)t wil er 3 bestaande windturbines van 150 meter vervangen door 2 grote turbines van 235 meter. "We maken ons daar heel wat zorgen over", zegt burgemeester Gunter Haeldermans (CD&V Plus).

"Er zijn nu al inwoners die last hebben van de slagschaduw en het lawaai. We maken ons ook zorgen om de mogelijke impact op de natuur en landbouw. Daarom dat we nu eerst de onderzoeken willen afwachten en alle voor- en nadelen in kaart willen brengen."

Voor energie-expert Joannes Laveyne (UGent) is het duidelijk: "Als we de Vlaamse doelstellingen rond hernieuwbare energie willen halen, dan hebben we grotere windturbines nodig. Met de kleine alleen komen we er niet."

"De grote windturbines zijn efficiënter en wekken 2 tot 3 keer meer energie op dan de eerste generatie van 150 meter. Dat betekent dat je dus minder turbines nodig hebt en dat is een groot voordeel in een dichtbebouwd gebied als Vlaanderen waar de plaats voor windturbines al heel beperkt is."

"Een grote windturbine is in verhouding ook goedkoper", zegt Laveyne. "De grootste kost is het materiaal ter plaatse krijgen. De meeropbrengst gaat naar de projectontwikkelaar, maar komt uiteindelijk ook de maatschappij ten goede via goedkopere stroomprijzen."

Volgens de Vlaamse Windenergie Associatie (VWEA), de sectorfederatie, is het ook moeilijk om nog fabrikanten te vinden die kleinere windturbines maken. "Het is een internationale tendens dat windturbines steeds groter worden", zegt directeur Maarten Dedeyne.

"Wij volgen die evolutie in Vlaanderen minder snel, maar het is wel zo dat de nieuwe turbines al veel groter zijn dan 15 jaar geleden. Kleinere turbines zijn ook moeilijker en moeilijker te vinden, of zijn heel duur geworden, omdat ze bijna niet meer gemaakt worden."

De grootste windturbine op land in België is 247 meter hoog en staat in het Gentse havengebied. Ze heeft een vermogen van 6,2 megawatt en zou energie kunnen leveren voor ongeveer 5.000 gezinnen.

Een mastodont van 230 meter en meer, daar kan je niet naast kijken. Maar maken de grote windturbines ook meer lawaai en slagschaduw?

"Hoe groter, hoe meer kans op extra geluid", zegt Laveyne. "De tip van de wieken maakt het meeste lawaai. De wieken zijn langer, de draaicirkel is groter en dus draaien de uiteinden van de wieken met een hogere snelheid. In theorie, want de geluidsnormen blijven wel dezelfde."

Om binnen die normen te blijven, laat men de windturbines trager draaien. Er bestaan intussen ook aangepaste wieken die minder geluid maken tijdens het draaien.

Een windturbine in woongebied mag in Vlaanderen overdag niet meer dan 44 decibel produceren en 39 decibel 's nachts. Dat komt ongeveer overeen met het geluid van een vaatwasser.

"We hebben in Vlaanderen strikte normen die op geen enkel moment mogen worden overschreden", zegt Maarten Dedeyne. "In het buitenland wordt soms gekeken naar hoeveel decibel een windturbine gemiddeld maakt, gemeten over een heel jaar. In Vlaanderen mag een windturbine op een winderige dag niet meer geluid maken dan op een windstille dag."

Er zijn ook strikte regels rond de schaduw die de draaiende wieken veroorzaken. Er mag maximaal 8 uur per jaar en een half uur per dag slagschaduw vallen op een gebouw. In dat opzicht kan een windturbine op bepaalde momenten tijdelijk stilgezet worden om aan de norm te voldoen. Elke windturbine kan van op afstand opgevolgd en bijgestuurd worden.

"Ondanks de hogere tipsnelheid, draait een grote windturbine wel langzamer, waardoor het draaien wat rustiger oogt", zegt Laveyne.

Er is altijd al protest geweest tegen de komst van windturbines, ook bij de minder grote exemplaren. Nochtans blijkt uit een studie uit 2021 van het Vlaams Energie- en Klimaatagentschap en de Vlaamse Nutsgenerator dat 65 procent van de bevraagden voorstander is van windenergie. 21 procent ziet liever geen windturbine in de eigen gemeente.

"Er is altijd een visuele impact, daar kan je niets aan veranderen", zegt Dedeyne. "Dat aspect wordt vaak gebruikt door actiegroepen om ongerustheid te zaaien bij bewoners. Al is het natuurlijk subjectief of je een windturbine mooi vindt of niet."

"De ongerustheid ontstaat vaak door een gebrek aan juiste informatie. Uit recent onderzoek is al gebleken dat bewoners van gemeenten waar toch een windturbine is gebouwd meestal aangeven dat de hinder uiteindelijk beter meevalt dan vooraf gedacht."

Vlaams minister van Energie Melissa Depraetere (Vooruit) vindt het belangrijk dat projectontwikkelaars worden aangemoedigd om meer hernieuwbare energie op te wekken.

"We gaan de komende jaren extra moeten investeren in propere, betaalbare en betrouwbare energie van bij ons. Dat is niet alleen goed voor het klimaat, maar ook voor de portemonnee. Want zo kunnen we de elektriciteitsprijs drukken."

"Maar het is natuurlijk ook belangrijk dat we buurtbewoners inspraak geven en met hen in gesprek blijven gaan om het draagvlak te vergroten."

Vlaams minister van Omgeving Jo Brouns (CD&V), die bevoegd is voor de omgevingsvergunning van windturbines, zegt dat het onmogelijk is om elke windturbine een vergunning te geven. "Niet alles kan overal, maar laat ons focussen op de kansen die er wel zijn. In industriegebieden bijvoorbeeld."