Tegeltableaus uit Moeskroen winnen Erfgoedchallenge, publieksprijs voor 'besloten hofje' uit KMSKA 

In heel België wachten gebouwen, kunstschatten en ander waardevol erfgoed op restauratie. Meestal ontbreken de broodnodige centen om dat te realiseren. Elk jaar geeft de Erfgoedchallenge zo’n project een duwtje in de rug. Het is een initiatief van het Koninklijk Instituut voor het Kunstpatrimonium (KIK) en de Nationale Loterij.

7 erfgoedschatten waren dit jaar in de running voor de 4e editie van de Erfgoedchallenge ; ruim 30.000 mensen hebben meegestemd.

De hoofdprijs van de Erfgoedchallenge gaat naar de tegeltableaus van het Picardisch Huis in Moeskroen, in de provincie Henegouwen. In de balzaal van dat vroegere gemeenschapsgebouw is zo’n 100 vierkante meter bedekt met 4.000 decoratieve wandtegels. Een enorm project dat in 1922-1923 werd gerealiseerd door Maison Helman Céramiques d’Art uit Sint-Agatha-Berchem.

Het zijn kleurrijke tegels met florale motieven en allerlei 'stichtelijke' taferelen over arbeid, landbouw of onderwijs. Helaas zijn de tegels hier en daar losgekomen door waterinfiltratie. Inmiddels is het dak van het Picardisch Huis wel hersteld.

Er waren 4.308 stemmen voor de tegeltableaus. De vakjury koos voor dit erfgoed wegens de dringende noodzaak van de restauratie om verder verval te voorkomen. Op die manier kan de balzaal van het Picardisch Huis  - ooit gebouwd als feestpaleis van de arbeidersbeweging in Moeskroen - weer een levendige ontmoetingsplek worden, zoals een eeuw geleden, bruisend van sociale activiteiten.

De publieksprijs van deze Erfgoedchallenge gaat naar het ‘besloten hofje’ uit het KMSKA in Antwerpen. Het dateert uit de 16e eeuw en is gemaakt van eikenhout, textiel, metaaldraad en allerlei relikwieën. De ‘besloten hofjes’ werden in Vlaanderen vaak door kloosterzusters gemaakt om Maria te vereren. De beschilderde houten kastjes propvol bloemen, dieren of kleine relikwieën symboliseren een besloten tuin en verwijzen ook naar het paradijs.

De grootste verzameling ‘besloten hofjes’ (inmiddels Vlaamse Topstukken) bevindt zich in Mechelen, in Museum Hof van Busleyden. In Bozar is er op dit moment eentje te zien uit Herentals, in de tentoonstelling van Berlinde De Bruyckere.

Het exemplaar in het KMSKA heeft dringend onderzoek en restauratie nodig. Het zit verstopt onder een dikke laag stof. Zowel de verflagen als de constructie vertonen gebreken en de oorspronkelijke opstelling van de beeldjes is verloren gegaan.  

De hoofdprijs van de Erfgoedchallenge is 25.000 euro waard, aan dienstverlening van het KIK voor documentatie, wetenschappelijke analyse en conservatierestauratie. De winnaar van de publieksprijs krijgt 10.000 euro.

Het was de 4e editie van de Erfgoedchallenge. Behalve de beide winnaars waren ook 5 andere erfgoedschatten genomineerd: de sfinxen van het kasteel van Heers in Limburg, de kunstwerken in de kasteelkapel van Edingen, het doksaal van Karel V in de basiliek van Walcourt, de Calvarieberg van de Sint-Martinuskerk in Aat en het interieur van het Van Buuren Museum & Tuinen in Ukkel.   

Sinds de start van de Erfgoed Challenge in 2021 hebben drie waardevolle projecten al financiële steun en expertise gekregen. Hoe staat het met die restauratie, toch vaak een werk van lange adem?

• In 2021 won de grafkapel van Rubens in de Sint-Jacobskerk in Antwerpen. Die wordt momenteel gerestaureerd.

• In 2022 ging de eer naar het zwaar aangetaste beeld van Onze-Lieve-Vrouw van de Zieken aan de kathedraal van Doornik. Daarvoor zijn de middelen intussen verworven.

• In 2023 werd het schilderij met de Prediking van Johannes de Doper uit Aalst verkozen tot winnaar. Voor die erfgoedschat loopt de fondsenwerving nog.