VN-top over natuurbescherming hervat in Rome: wat staat er op het spel (behalve veel geld)? 

We spoelen even terug naar november vorig jaar, toen in Cali de VN-top over natuurbescherming en biodiversiteit, ondanks enkele deelakkoorden, abrupt eindigde zonder slotakkoord. Dat kwam omdat de slotvergadering zo lang was uitgelopen, dat er al te veel delegatieleden naar huis waren vertrokken om tot een geldige stemming te komen.

Het belangrijkste, maar tegelijk gevoeligste onderwerp, de financiering van de biodiversiteitsdoelen (met onder meer extra geld van rijke landen voor armere landen, al dan niet in een nieuw, apart fonds) bleef op die manier onbeslist. Maar ook andere dingen waarover onderhandelaars al verder gevorderd waren, bleven daardoor liggen, vertelde de Belgische delegatieleider Ines Verleye daar toen over. 

Dat euvel zou nu in Rome opgelost moeten worden, tijdens de COP16.2. Die duurt in principe maar 3 dagen, maar zal wellicht opnieuw uitlopen. "Het voorzitterschap heeft delegatieleden gevraagd om zeker voldoende marge te nemen voor de terugreis", vertelt Laurence Drèze van WWF België daarover aan VRT NWS.   

Om verschillende redenen. Enerzijds levert de natuur ons zuivere lucht, zuiver water en voedsel, en diensten zoals de opname van CO2 tegen de klimaatverandering. Om die diensten intact te houden, moet de natuur voldoende beschermd worden.

Bovendien is genetische biodiversiteit belangrijk voor onder meer de voedselproductie. Hoe groter die is, hoe beter we gewapend zijn tegen ziektes of veranderende omstandigheden door bijvoorbeeld de klimaatverstoring.

De natuur is ook nodig - denk aan bestuivers zoals bijen, of natuurlijke vijanden van bepaalde organismen die gewassen zouden kunnen bedreigen.

Een ander concreet voorbeeld is de ontwikkeling van bepaalde geneesmiddelen of andere producten dankzij unieke DNA-codes uit de natuur, bijvoorbeeld van bepaalde planten. Om landen die die biodiversiteitsrijkdom herbergen financieel te belonen, is in Cali het Cali Fund opgericht - dat fonds is op de eerste dag in Rome overigens officieel gelanceerd. 

Anderzijds is dit een belangrijke COP omdat er veel op het spel staat. We spoelen even terug naar Montreal 2022, toen een sterk akkoord werd bereikt op COP15. Zo moet 30 procent van het land en 30 procent van de zee beschermd worden tegen 2030 (de 30x30-doelstellingen). En er moet tegen 2030 jaarlijks 200 miljard dollar vloeien naar het beschermen van die biodiversiteit. 

"Je kan het vergelijken met wat het Parijsakkoord voor het klimaat was. Toen werd afgesproken om de opwarming van de aarde te beperken tot ruim onder de 2 graden (en liefst anderhalve graad). Het Kunming-Montreal Globaal Biodiversiteitsakkoord zegt dat de wereld de achteruitgang van de natuur definitief moet hebben gestopt in 2030, om dan een keerpunt te bereiken naar een continue verbetering", vult Reine Spiessens aan, collega van Laurence Drèze bij WWF België.  

Alleen is het nu zaak om die voornemens te doen uitkomen. Dat bleek in het verleden vaak een lastige opgave. Er moet daarom voldoende geld gevonden worden om de biodiversiteit te beschermen, en nieuwe aangepaste doelen moeten op een of andere manier controleerbaar zijn. Dat soort dingen moesten geregeld worden in Cali - of nu dus in Rome. 

Ook voor België is de uitkomst van de COP belangrijk. Ook ons land zal inspanningen moeten leveren om binnen Europa zijn deel te doen, op het vlak van financiering, natuurbescherming en het heroriënteren van geldstromen die nu (al dan niet direct) nadelig zijn voor biodiversiteit.

Maar net zoals bij klimaat is dat een oefening die verdeeld wordt tussen de verschillende niveaus. Het kabinet van Jo Brouns, dat zich in Vlaanderen bezighoudt met Omgeving, zegt dat "biodiversiteit uitvoerig aan bod zal komen" in het Vlaamse beleid. "En we hebben al een zeer volle agenda met de natuurherstelwet", vertelt woordvoerder Bram Bombeek ons. 

Het is overigens het federale niveau dat België vertegenwoordigt in Rome. Minister van Klimaat Jean-Luc Crucke (Les Engagées) komt er woensdag aan. België is overigens ambitieus. Het is op COP16 in Cali toegetreden tot de Mainstreaming Champions Group , waarmee het samen met andere landen een vooraanstaande rol wil opeisen in het implementeren van bepaalde doelen in de economie. 

Met zijn open economie is België overigens ook mee verantwoordelijk voor biodiversiteitsverlies in het buitenland - ook door keuzes die we als consument maken. Het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) berekende dat meer dan 95 procent  van de impact van de Belgische consumptie op het wereldwijde verlies aan biodiversiteit zich in het buitenland bevindt. 

In Rome gaat het vooral over de financiering van de doelstellingen. "Het is heel belangrijk om daarover een akkoord te bereiken, al was het maar over een precies kader met afspraken over wat er de volgende jaren nog moet gebeuren", vertelt Laurence Drèze. 

In de ideale wereld komt er 200 miljard dollar per jaar om de biodiversiteit wereldwijd te vrijwaren. Dat gaat om het globale pakket, met alle soorten financieringsmechanismen en ook privégeld.

Veel ontwikkelingslanden willen graag een nieuw, apart fonds voor de specifieke financiering door rijke landen aan arme landen. Dat bedrag zou op 20 miljard dollar per jaar moeten uitkomen vanaf dit jaar, om dan naar 30 miljard per jaar te klimmen richting 2030. Het kan gaan om rechtstreekse donaties, maar ook over leningen met lage intrest. Grote toezeggingen worden niet verwacht in Rome. 

Het zal zeker niet over geld alleen gaan. Ook het zogenoemde monitoring framework moet uitgeklaard worden. Het gaat dan over hoe alles opgevolgd kan worden, en hoe men bepaalde doelstellingen kan meten. 

Het beschermen van de natuur gaat over heel wat dingen, bijvoorbeeld ook over het gebruik van pesticiden in de landbouw, of over hoe we vervuiling kunnen tegengaan. "Wat die pesticiden betreft, willen wij als Wereldnatuurfonds een hernieuwde tekst," zegt Drèze. Het WWF wil dat niet enkel naar volumes wordt gekeken, maar ook naar hoe schadelijk een product is. 

De nieuwe Amerikaanse president Donald Trump heeft al gezegd uit het klimaatakkoord van Parijs te stappen. Zou er ook een negatief effect kunnen spelen op de VN-top over natuur? 

Misschien een beetje, maar het zal zeker niet bepalend zijn. Het is zo dat de Verenigde Staten, in tegenstelling tot het klimaatakkoord van Parijs, nooit officieel zijn toegetreden tot het Kunming-Montreal Globaal Biodiversiteitsakkoord. Ze waren er wel bij als waarnemer. 

Maar met of zonder de VS waren er in het verleden ook al spanningen tussen de rijkere landen en de ontwikkelingslanden. 

"Het is belangrijk dat het vertrouwen tussen de landen onderling wordt hersteld na de lastige gesprekken in Cali," zegt Spiessens. Het is heel belangrijk dat er opnieuw geldstromen komen, en dat de landen met heropgebouwd vertrouwen naar de toekomst toe kunnen werken."  

In Cali bleek dat rijke landen niet happig waren voor een nieuw apart fonds en liever doorgaan met de bestaande mechanismen (ontwikkelingshulp, leningen enz.).

Landen zoals Congo - die vaak een schat aan biodiversiteit bezitten, zoals in het Congobekken - bleken evenwel een grote voorstander van een nieuw, apart fonds in Cali. Daar kan de opmars van de M23-rebellen mogelijk ook een rol gaan spelen. De Mekongdelta in Vietnam en het Amazonewoud in Latijns-Amerika zijn andere voorbeelden van hotspots voor biodiversiteit. 

Afwachten of ze eruit raken, de COP29 voor klimaat in Azerbeidzjan was alvast geen goede repetitie. 

Wellicht komt eerst de geldkwestie aan de beurt. Als daar overeenstemming over is, zal het - naar verwachting - ietsje makkelijker zijn om de andere knopen door te hakken. Maar eenvoudige gesprekken zullen het - net als in Cali - niet worden. 

"Nu moet het gebeuren. Zonder akkoord zet je stappen achteruit en wordt het moeilijk om het Globaal Biodiversiteitsakkoord tegen 2030 ingevuld te krijgen," besluit Reine Spiessens.