Een vraag die de laatste tijd steeds terugkeert in mijn mailbox is waarom VRT NWS het socialemediaplatform X niet verlaat. De Morgen verliet X vorige maand, in navolging van de Britse krant The Guardian en het Spaanse La Vanguardia. De krant sprak van "een toxisch platform, waarop desinformatie, samenzweringstheorieën en racisme, zonder enige vorm van moderatie, klakkeloos viraal gaan”. Sommige mensen vragen zich af waarom VRT NWS dat voorbeeld niet volgt.
“De VRT maakt gebruik van X om zijn nieuws te verspreiden. Mijn vraag is of dit nog kan. U gebruikt een medium waarvan de eigenaar dweept met nazi's. Waar de eigenaar zegt dat covid een instrument is. Waarvan de eigenaar aangeeft dat hij de bereikbaarheid van nieuwsberichten manipuleert. Dit alles volgens de berichtgeving van de VRT. Als ik dan lees wat er in jullie deontologische code staat. Over vrij en onafhankelijk. Hoe kan het dan dat de VRT nog op X is? Wil er iemand mij dat uitleggen?”
“Ik begrijp dat sociale media een belangrijk communicatiemiddel zijn, maar ik moedig de VRT aan om alternatieven te verkennen die meer aansluiten bij inclusiviteit, betrouwbaarheid en respect voor diversiteit.”
Recht en plicht om publiek te informeren
Het kan voor sommige mensen tegenstrijdig klinken dat de redactie op X blijft en er tegelijk ook kritisch over bericht. Die kritische berichtgeving blijft uiteraard de essentie. Daarnaast heeft VRT NWS ook de opdracht om zoveel mogelijk mensen te bereiken. De hoofdredactie vindt het daarom belangrijk om aanwezig te zijn op platformen waar veel Vlamingen en Brusselaars op zoek gaan naar nieuws.
“Op die manier kunnen we ook ons journalistiek werk en het werk van onze check-redactie delen met de gebruikers van die platformen. Daarom behouden we onze account op X, net zoals onze accounts op Facebook, Instagram en TikTok. Daarnaast zien we dat het sociale media-platform Bluesky aan populariteit wint bij Vlamingen. Daarom heeft VRT NWS sinds kort een eigen account op Bluesky", zegt de hoofdredactie.
Uit recent onderzoek blijkt dat 12 procent van de Vlamingen X minstens maandelijks gebruikt. Dat is een grote groep die op dat platform blijft rekenen voor nieuws. Als je daar weggaat, dan laat je die over aan mogelijk minder betrouwbare stemmen. Het percentage Vlaamse actieve gebruikers op X neemt wel af. Als die trend zich verder doorzet, kan de redactie op een bepaald moment wel beslissen dat het niet meer loont om op X aanwezig te zijn.
Ook X (het vroegere Twitter) verliest wat van zijn pluimen. We zien een daling op alle niveaus van gebruiksintensiteit. Het aantal actieve gebruikers van X daalde verder tot 12 procent.
Imec digimeter 2023 - (In 2022 had X nog 14 procent actieve gebruikers, red)
In Code voor de Raad van de Journalistiek of het redactiestatuut staat niets over welke platformen VRT NWS wel of niet zou mogen gebruiken. Er staat wel in dat de redactie het recht en de plicht heeft om het publiek te informeren over zaken van maatschappelijk belang.
Sociale media zijn een middel om een publiek te bereiken dat misschien niet spontaan naar de website surft of trouw naar het Journaal kijkt of naar het radionieuws luistert. Als je weet dat voor 60 procent van de Vlamingen sociale media een wekelijkse bron van nieuwsconsumptie zijn , blijft de aanwezigheid van VRT NWS op die platformen belangrijk.
De meeste nationale en internationale media hebben trouwens beslist om op X te blijven. VRT NWS is hier zeker geen uitzondering. Er was in mijn mailbox ook wel wat vraag naar een account op Bluesky. Dat heeft de redactie ondertussen.
Vrijheid van meningsuiting versus racisme
Toch blijven de waarden van X en die van de redactie tegenstrijdig. In beginsel ziet de redactie het recht op informatie en de vrije meningsuiting als een fundamenteel mensenrecht en een essentiële voorwaarde voor een democratische samenleving. Ze respecteert ook de menselijke waardigheid en zet niet aan tot discriminatie en racisme.
X profileert zich als een platform waar de vrijheid van meningsuiting hoogtij viert, maar het valt niet te ontkennen dat desinformatie en racisme er floreren. Net daarom is het belangrijk dat VRT NWS onafhankelijk en kritisch blijft berichten over X en zijn eigenaar Elon Musk.
Wat zeker een aandachtspunt is, is moderatie. Volgens het redactiestatuut is dat verplicht. VRT NWS heeft een interactieteam dat op sociale media modereert. Zo zijn er voor Facebook een hele set aan spelregels vastgelegd . Op X zijn de moderatiemogelijkheden echter heel beperkt. Het platform laat je bijvoorbeeld niet toe om een reactie volledig te verwijderen, ook niet als die extremistisch, racistisch of seksistisch is.
Net zoals je ook geen controle hebt over het algoritme en de omgeving waarin je berichten terechtkomen. Wie krijgt wat wel en niet te zien? En zijn alle reacties wel echt? Er zijn immers ook veel bots actief op X die valse informatie en spam versturen. De redactie blijft dit allemaal best goed in de gaten houden.
Het recht op informatie en vrije meningsuiting is een fundamenteel mensenrecht en een essentiële voorwaarde voor een democratische samenleving.
Code van de Raad voor de Journalistiek
Kan ik de nieuwsombudsvrouw vinden op X?
Ik ben niet actief op sociale media als nieuwsombudsvrouw. Dat is vooral een praktische keuze. Het is voor ons kleine team onmogelijk om alle reacties te volgen en eventueel te antwoorden. De input van het interactieteam blijft hier van goudwaarde. Vaak is het ook zo dat als het stormt op sociale media, dat vroeg of laat ook binnen sijpelt in mijn mailbox. Mijn columns worden wel gedeeld op de sociale media van VRT NWS, zodat ze ook daar een mogelijk geïnteresseerd publiek kunnen vinden.
Heb je een klacht of suggestie over het journalistieke werk van VRT NWS? Contacteer de nieuwsombudsvrouw hier.
