Terug naar Charkiv dat al 3 jaar middelpunt van oorlog tussen Oekraïne en Rusland is: "Geleerd om met de oorlog te leven"

Op 24 februari 2022 staken Russische troepen de grens over en denderden in volle vaart richting de stad, die al snel bijna volledig omsingeld werd. Verdwaalde Russische tanks belandden midden in het centrum. Paniek brak uit, inwoners sloegen massaal op de vlucht.

Een maand later was Charkiv een spookstad. Van de 2 miljoen inwoners bleven er amper 200.000 over. Artillerie en raketaanvallen legden hele woonwijken in puin. De schok was immens. De Russische grens ligt op slechts 30 kilometer in vogelvlucht. Russisch was de voertaal, en decennialang werd er druk handel gedreven met Russische steden als Belgorod.

Maar op die 24e februari 2022 veranderde alles. Jongeren uit alle lagen van de samenleving repten zich naar het front, doken de loopgraven in en hielden eigenhandig de Russische opmars tegen. Vandaag, 3 jaar later, is de stad opnieuw tot leven gekomen. Een miljoen mensen wonen er intussen weer.

De bommen blijven vallen, burgers blijven sneuvelen, maar de dreiging komt nu uit een andere hoek: de rekruteringspolitie houdt de inwoners van Charkiv in haar greep. De dynamiek in deze onverwoestbare stad is veranderd en weerspiegelt de uitdagingen waar heel Oekraïne voor staat.

VRT NWS voerde 3 gesprekken in Charkiv. Over rouw en verdriet, maar vooral ook veerkracht en hoop.

Kyryll Kolomiets (24), Europees kampioen MMA, is geboren en getogen in Charkiv. We ontmoeten hem in een sportschool in een residentiële wijk, waar hij kinderen leert boksen.

"De afgelopen 3 jaar zijn voorbijgevlogen", zegt Kyryll. "In het begin dachten we dat het hooguit 2 weken zou duren. Als iemand had gezegd dat het jaren zou aanslepen, zou niemand je hebben geloofd. Nu is er geen einde in zicht. Hoe kan dit nog stoppen? Het lijkt uitzichtloos."

Op de eerste dag van de invasie trok Kyryll met vrienden naar het front, de buitenwijken van Charkiv, om zijn stad te verdedigen. "Charkiv is mijn stad. We dragen haar in ons hart, het is deel van onze identiteit. Elke raket die in het centrum insloeg, werd binnen 3 dagen opgeruimd. De stad blijft doorgaan, ondanks alles. Charkiv is onverwoestbaar."

Toen Kyryll in september 2022 een uitnodiging kreeg voor het Europees kampioenschap MMA in Georgië, twijfelde hij. "Ik was met mijn vrienden aan het front, maar besloot toch te gaan. Ik haalde de finale en werd kampioen. Terwijl mijn vrienden in de loopgraven zaten, keken ze via hun smartphones naar mijn wedstrijd. Het was magisch om de Oekraïense vlag te hijsen."

Over de oorlog is Kyryll sceptisch. "Ik heb veel vrienden in het leger, en iedereen begrijpt dat Poetin ons nooit met rust zal laten. Misschien voor een tijdje, maar het begint weer van voren af aan."

"De motivatie om door te vechten hangt af van je directe band met de oorlog", zegt Kyryll. "In Charkiv vecht iedereen mee, maar in West-Oekraïne, waar de oorlog verder lijkt, is dat anders. Daar voelen mensen de oorlog minder dichtbij."

Charkiv is een stad waar veel Russisch wordt gesproken. "Poetin rechtvaardigt de oorlog door te zeggen dat Oekraïne ons onderdrukt. Maar wij spreken hier nog steeds Russisch. We bepalen zelf welke taal we spreken. En ideologische debatten over taal kunnen wij ons niet veroorloven. We moeten overleven."

Toch is er geen ruimte voor verzoening. "Ik haat alle Russen, ook wie tegen de oorlog is, maar wel belasting betaalt. Voor mij is de enige goede Rus in Rusland een dode Rus. Dit zal generaties duren. Ze noemen ons broeders, maar broers vallen je land niet binnen."

"Wij blijven hier, voor de stad. We passen ons aan, openen winkels en gaan naar cafés – ondergronds. Deze oorlog heeft ons sterker gemaakt, maar tegen welke prijs?"

Olena Gyrenko (29) en Oleksandr Kud (32) zijn sinds 2020 een koppel. We spreken hen in een hippe koffiebar in het centrum van Charkiv, die midden in de oorlog opende. Ze leerden elkaar kennen op sociale media, toen Covid Charkiv teisterde. "Al snel zijn we gaan samenwonen. Oleksandr was muzikant, auteur en journalist, en organiseerde poëzie-avonden. Vandaag is hij soldaat aan het front. Wat een contrast, hè?"

"Toen de oorlog begon, zei ik tegen hem: als je naar het leger gaat, wacht ik niet op je. Het is te gevaarlijk", vertelt Olena. "Maar 3 jaar later zijn we nog steeds samen", voegt ze lachend toe.

Het koppel herinnert zich de eerste weken van de oorlog: "We zijn naar Lviv gevlucht", zegt Oleksandr. "Charkiv was te gevaarlijk, en ik wilde Olena en haar familie in veiligheid brengen. Ze gingen naar Europa, maar ik bleef vanwege de staat van beleg. Ik beloofde Olena dat ik niet naar het leger zou gaan. Maar zodra ze de grens overstaken, heb ik me aangemeld. Ik wist niets van oorlog, moest alles leren. Nu vecht ik in de heetste zones van de Donbas."

Ze benadrukken dat ze, ondanks de nabijheid van Rusland, nooit echt een band hadden met het land. "Russen waren altijd heel verschillend van ons. Ik denk dat ze vooral jaloers waren op wat wij in Oekraïne hadden, vergeleken met Rusland."

"In 2014 begon de oorlog in de Donbas. Daar waren veel mensen die ontvankelijker waren voor het Russische narratief. Maar in Charkiv was dat ondenkbaar. En daar heeft Rusland zich mispakt."

De oorlog heeft de inwoners van Charkiv gehard. "We zijn harder geworden. We hebben de oorlog leren omarmen en proberen het een plek te geven in ons leven, hoewel het nog elke dag pijnlijk aanwezig is. Maar het duurt nu al 3 jaar. Je moet doorgaan. De inwoners van Charkiv hebben dat goed begrepen."

Oleksandr: "We hebben veel vrienden verloren in de oorlog. Zolang er geen juiste onderhandeling komt, op ónze voorwaarden, zien we hier geen einde. Vandaag, na 3 jaar, hebben we geleerd met deze oorlog te leven. Dat op zich was een uitdaging. We willen niet settelen, alleen om over 5 jaar opnieuw te beginnen. We vechten door totdat er eindelijk een realistisch einde komt. Na 3 jaar vechten staan we er nog steeds. De stad leeft. Dat is op zich al een overwinning."

Het koppel – net als bijna alle inwoners van Charkiv – worstelt met het maken van middel- en langetermijnplannen. Olena: "We leven dag per dag. Plannen maken is onmogelijk geworden. Op dit moment is vastgoed spotgoedkoop in Charkiv door de Russische dreiging. Misschien koop ik wel een appartement?"

Ze kijkt naar Oleksandr. "Wat denk jij?" De 2 schudden het hoofd. "Nee, Rusland stopt niet op korte termijn. Het zou te gek zijn om hier te investeren. Als Rusland eindelijk verslagen is, dat is het ideale en het enige aanvaardbare scenario zijn."

Waarom ze dan toch nog, ondanks de gevaren, in Charkiv blijven? "Dat is een goede vraag (lacht). We blijven vechten. We blijven hopen dat het binnenkort allemaal over zal zijn. Het is misschien een ijdele hoop, maar hoop doet leven."

Voor Sasha* (32) is overleven in Charkiv een ander paar mouwen. We ontmoeten hem in een restaurant in het hart van de stad. Hij is op zijn hoede en wil anoniem blijven. "Het begin van de oorlog, 3 jaar geleden, was overweldigend en levensgevaarlijk", zegt hij. "Ik ben toen gevlucht naar het westen van het land."

"In de zomer van 2022 keerde ik terug naar Charkiv. Ik trof een vernielde stad aan. Het was heftig. Ik heb moeten leren leven met die nieuwe realiteit. Maar intussen, 3 jaar later, heb ik de oorlog een plaats kunnen geven in mijn leven. Het kan ook niet anders. We hebben een familiebedrijf met verschillende werknemers. Ook zij willen werken en moeten geld verdienen. We proberen er pragmatisch mee om te gaan."

Maar de dreiging voor Sasha is anno 2025 anders. De rekruteringspolitie houdt een ware klopjacht op dienstplichtigen in de straten van Charkiv. Dat zorgt voor lege straten en veel stress. "Ik volg constant de bewegingen van de rekruteringspolitie op mijn telefoon. Controles op straat worden opgevoerd. Er zijn mobiele checkpoints. Als ze je tegenhouden en je kunt geen geldig excuus voorleggen, dan beland je op een of andere manier in de oorlogsmachine."

"Toch neem ik het risico. Ik aanvaard het en vind het normaal. Geen haar op mijn hoofd dat eraan denkt om in het leger te gaan. Ik ben geen held. Ik ben niet gemaakt voor oorlog. Ik heb andere kwaliteiten. Oorlog hoort daar niet bij."

"Maar laat één ding duidelijk zijn", zegt hij. "Ik steun mijn vrienden, mijn landgenoten, op alle mogelijke manieren. Ik organiseer online geldinzamelingen en doneer elke maand aan het leger. We zijn solidairder dan ooit. Poetin heeft van Charkiv een verenigde stad gemaakt. Dankzij Poetin voelen wij ons meer Oekraïens dan ooit."