Al ruim een jaar geen vrijetijdsactiviteiten in gevangenis Gent door overbevolking: "Totaal onmenselijk"

Sinds februari 2024 zijn alle sportieve en culturele activiteiten in de gevangenis van Gent geschorst. De beslissing kwam er na overleg tussen de directie en de vakbonden, na een golf van stakingen. Het bewakingspersoneel wil versterking om de activiteiten te laten plaatsvinden. Dat lukt nu niet omdat de gevangenis overbevolkt is. 

"De selecties lopen, de screenings rond veiligheid en gezondheid kosten tijd. Het duurt een 3-tal maanden om iemand aan te werven. We doen ons best, maar op de arbeidsmarkt is er krapte", zegt directeur Ann Demeyer. "We pleiten al langer voor versnelde aanwervingen", stelt Frank Conings van vakbond ACV. "Het probleem bestaat in alle gevangenissen." 

"De gevangenis is in principe voorzien voor bijna 300 mensen, er zijn er nu soms tot 500. In de eenpersoonscellen worden 3 mensen opgesloten, op 9 vierkante meter. Eén iemand slaapt op de grond. De wc staat in de cel, naast de grondslaper. Wie 's nachts naar het toilet gaat, moet over hem heen stappen", zegt Pierre Lefranc van de Commissie van Toezicht.

De Commissie noemt de situatie in Gent onmenselijk. "We kaarten de overbevolking al jaren aan. Door de opschorting van de groepsactiviteiten hebben de mensen letterlijk geen zuurstof. Ze hebben recht op 1 uur wandeling per dag, de rest van de tijd leven ze in een enorm krappe cel met te veel mensen." 

"Er is even beterschap geweest, nadat burgemeester Mathias De Clercq (Voor Gent) een bevel had gegeven om het aantal grondslapers terug te dringen. Dat bleek echter een druppel op een hete plaat, na een tijdje zaten de cellen opnieuw overvol." 

Niet enkel in de gevangenis van Gent is de overbevolking een probleem. België is recent ook veroordeeld voor wantoestanden in Sint-Gillis en Haren. "Het Europees Hof is duidelijk: het is een mensenrecht om niet onmenselijk of vernederend behandeld te worden. Dat wordt geschonden." Gent is de enige gevangenis waar de activiteiten al zo lang niet kunnen plaatsvinden. 

"Het is moeilijk om in de gevangenis je leven opnieuw op te nemen. Ontspanning is belangrijk om je mens te voelen, eigenwaarde te krijgen en aan jezelf te beginnen werken", zegt Tom*. Hij verbleef in de gevangenis en werkt er nu als ervaringsdeskundige. 

"Mensen worden gestraft omdat ze iets fout hebben gedaan. De vrijheidsberoving is de straf. Ze blijven recht hebben op sport en cultuur. Dat is nodig om frustraties de baas te kunnen én perspectief te hebben", beaamt ook Els Tijskens van De Rode Antraciet. De vzw organiseerde tot een jaar geleden de activiteiten in Gent. 

"De bezetting is veranderd. Dat maakt het nog schrijnender. Bijna de helft van de opgesloten mensen is geïnterneerd. Het zijn mensen met psychische problemen die gespecialiseerde hulp nodig hebben. Ze delen de cel met mensen in voorhechtenis, die nog niet veroordeeld zijn. Een heel klein deel zit echt een gevangenisstraf uit in Gent", stelt Lefranc. 

"Je moet 1 tafel delen, rokers en niet-rokers leven er op elkaars vel. Het is belangrijk om dan even te kunnen ontsnappen door naar muziek te luisteren, een film te kijken of stoom af te laten in de fitnessruimte. Het zijn allemaal zaken die nu niet kunnen."

"Het personeel doet zijn best, maar botst tegen die overbevolking aan. De werkdruk is enorm", zegt Bauke De Bie van vzw De Huizen. De organisatie pleit voor kleinschalige detentiehuizen in de plaats van klassieke en grootschalige gevangenissen.

1 op de 9 jobs in de gevangenis is nu niet ingevuld. Er lopen aanwervingen, maar die slepen aan door de strenge procedure. Er worden mensen gescreend die in mei kunnen starten. "In de loop van de selecties verliezen we echter kandidaten die toch voor een andere job kiezen", zegt vakbondsman Conings. 

"De directie moet ook wachten. Er is zeker goede wil. De fitnessruimte is bijvoorbeeld de voorbije maanden aangepakt. Er is een nieuwe vloer en er zijn nieuwe toestellen. De zaal kan eigenlijk meteen open, maar er is gewoon niet genoeg personeel", zegt Lefranc. 

De situatie is niet voor alle gevangenen hetzelfde. Sport en cultuur zijn voor iedereen geschrapt. Lessen kunnen wel nog plaatsvinden. Ook gevangenen die werken, 4 op de 10, kunnen van cel komen. Zij hebben dus meer afwisseling. 

De bezoekmomenten en het overleg met advocaten kunnen ook behouden blijven. "Het is de absolute basis die gelukkig wel gegarandeerd blijft", stelt Lefranc. "Ook ons zorgteam organiseert activiteiten", benadrukt directeur Demeyer. Er is afgesproken dat alles weer kan hervatten bij een personeelsbezetting van 97 procent, die kaap is nog niet in zicht.  

"Grootschalige opvang werkt niet, zeker als er geen groepsactiviteiten zijn. Sociale contacten tussen de gevangenen onderling én de buitenwereld zijn net heel belangrijk om later opnieuw deel te kunnen nemen aan de maatschappij", zegt De Bie. 

"Ik heb veel geluk gehad", zegt Tom*. "Je moet in de gevangenis mensen tegenkomen die je erkennen en op sleeptouw nemen. Ik ben gelukkig in een kleinschalig project terechtgekomen, met buitenactiviteiten. Zo ben ik eruit geraakt en heb ik mijn leven opnieuw kunnen oppakken, maar dat was zeker niet evident." 

"Het gros van de gevangenen komt opnieuw vrij. Iedereen heeft graag een goede buur, of wil een fijne vader of moeder van het speelkameraadje van zijn kind. Daar gaat het over. Als we mensen menselijker behandelen, komen ze ook menselijker uit detentie", stelt ook Tijskens. 

"Er is al een aantal transitie- en detentiehuizen waar gedetineerden in kleinere groepen samenleven. Medewerkers begeleiden de mensen er intensief naar hun re-integratie in de vrije wereld. Het zijn stappen in de goede richting, maar het kan nog beter. Grote nieuwe gevangenissen bouwen heeft echt geen zin. Ze raken altijd opnieuw overvol", besluit De Bie.