De Duitse verkiezingscampagne zit er bijna op, zondag trekken de Duitsers naar de stembus. Die campagne werd echter geplaagd door heel wat nepnieuws. Niet enkel over Duitse politici, maar ook over de stembusgang zelf tiert de valse berichtgeving welig. Daarbij vallen enkele opmerkelijke trends op.
Duitse verkiezingscampagne (en politici) bedolven onder nepnieuws
In het kort
Zondag gaan de Duitsers naar de stembus. In de debatten – zowel online als offline - gaat het er hard aan toe. Er doen ook heel wat valse argumenten de ronde. Nepnieuws over de stembusgang wordt verspreid om de positie van partijen of het vertrouwen in eerlijke verkiezingen zelf te ondermijnen. Veel nepnieuws probeert ook specifieke politici net op te hemelen of af te kraken. Duitse onderzoekers kijken vooral naar Rusland als oorsprong van die berichten.
Vermeend gesjoemel met stembiljetten
De verkiezingen zijn pas zondag, maar toch zijn er online al video’s te vinden over onregelmatigheden met stembiljetten. Het gaat hier dan ook om biljetten die al per post verstuurd werden.
Op het stembiljet in de video’s begint de lijst met kandidaten bij nummer 2 . Op een officieel voorbeeld van een stembiljet voor Leipzig is te zien dat de kandidaat van de AfD op nummer 1 staat. Die lijkt dan ook gewoon weggeknipt voor de video.
De stad Leipzig laat weten dat het hier om nepbiljetten gaat. Alle biljetten voor de stad Leipzig zijn in een keer gedrukt, en er zijn er al 140.000 verstuurd. De stad heeft nog geen klachten ontvangen over het ontbreken van de AfD op de brief. De politie heeft wel een onderzoek geopend naar de video’s.
Een andere video die al minstens 600.000 keer op X bekeken werd, toont dan weer hoe al uitgebrachte poststemmen voor de AfD in Hamburg stelselmatig vernietigd worden.
Volgens een bericht op de site van de stad Hamburg gaat het ook hier om een nepvideo. Ze sommen een aantal kenmerken van de brieven in de video op waaraan duidelijk gezien kan worden dat de brieven in de video geen officiële stembrieven zijn.
Bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen ging een video rond die quasi identiek is aan deze Duitse video. Daarin was te zien hoe een verkiezingsmedewerker uitgebrachte stemmen op Trump verscheurde. Ook daar klopten verschillende details op de stembrieven niet.
Foute kieswijzer, oude peilingen en geannuleerde verkiezingen
Op verschillende sociale media doet een kieswijzer de ronde die kiezers moet informeren over de standpunten van de partijen over verschillende thema’s. De kieswijzer stelt de standpunten van verschillende partijen over verschillende onderwerpen zoals migratie en de EU echter helemaal fout voor. Dat ontdekte het Duitse onderzoeksplatform Correctiv . Enkel de standpunten van de AfD worden meestal juist voorgesteld.
Ook een peiling die van de AfD de grootste partij maakt met 28 procent van de stemmen, gaat rond. Die peiling is wel degelijk echt, maar dateert al van september 2024 en ging om deelstaatverkiezingen in Brandenburg, niet over heel Duitsland. De CDU van Friedrich Merz staat in de laatste peilingen op kop, vóór de AfD en de SPD.
Tot slot zijn er nog de beweringen dat de Duitse president Steinmeier of zelfs de voormalige eurocommissaris Thierry Breton van plan zijn de verkiezingen te annuleren als zou blijken dat de AfD als winnaar uit de bus komt. Die beweringen berusten echter op foute interpretaties van uitspraken van beide heren. Noch de Duitse president , noch de EU heeft de macht om Duitse verkiezingen te annuleren of ongeldig te verklaren.
“Labiel gedrag”: Storm-1516-campagne werpt zich op Duitse verkiezingen met nepnieuws
Een groot aantal nepberichten over de Duitse verkiezingen is te herleiden naar een desinformatiecampagne die wellicht uit Russische hoek komt: Storm-1516. Al zeker sinds november 2024 probeert die campagne met onder andere valse nieuwswebsites en deepfakes de Duitse verkiezingen te beïnvloeden.
De vermoedelijk Russische campagne maakte volgens Correctiv zo’n 100 valse Duitstalige nieuwswebsites en vulde die met behulp van AI met artikels. Nepberichten, zoals over de geestelijke gezondheid van CDU-kandidaat Friedrich Merz (zie kaderstuk), worden op de sites gepubliceerd en dan mee verspreid door pro-Russische influencers in Duitsland
Nepnieuws over het "labiele gedrag" van CDU-kandidaat Friedrich Merz
Op X doen berichten de ronde waarin staat “dat er beschuldigingen over het labiele gedrag van Friedrich Merz circuleren." Volgens de berichten had die in 2017 een ernstige psychische inzinking.
In de video’s wordt een medisch formulier opgedist, alsook een verklaring van iemand zijn die zich als psychiater voorstelt onder de naam Albert Mertens. Een van de berichten werd in 10 dagen meer dan 5,4 miljoen keer bekeken.
Maar dat verhaal klopt niet. De Duitse Federale Kamer van Psychotherapeuten vertelde aan het medium Deutsche Welle (DW) dat er geen “Albert Mertens” geregistreerd stond in de deelstaat Noordrijn-Westfalen en geen bevoegde praktijk geregistreerd stond op het adres dat in het document staat.
De video werd oorspronkelijk gepubliceerd op de website “Wochenüberblick aus München” (“Wekelijks overzicht uit München”), een pagina die eerder al door het Duitse onderzoeksplatform Gnida werd geïdentificeerd als een valse nieuwswebsite die deel uitmaakt van het Storm-1516-netwerk.
Een belangrijk terugkerend detail is bovendien dat wanneer gebruikers de video delen, ze er herhaaldelijk op wijzen dat Merz heeft opgeroepen om Taurus-raketten te leveren aan Oekraïne , een heet politiek hangijzer in Duitsland en een gekend pro-Russisch narratief.
Het is verre van het enige nepverhaal dat door het Storm-1516-netwerk wordt verspreid. Zo wees Correctiv eerder al op een nepvideo waarin de groene Duitse minister voor Klimaat en Economie Robert Habeck ervan beschuldigd wordt jaren geleden een jonge vrouw te hebben misbruikt. Ook de valse berichten over stembiljetten (zie hierboven) worden aan de campagne gelinkt.
“De campagnes zijn vooral bedoeld om centrumpartijen in diskrediet te brengen”, zegt Lea Frühwirth van het Duitse Center für Monitoring, Analyse & Strategie (CeMas) aan het Duitse medium DW . “Het meeste nepnieuws is gericht tegen de groene partij, de CDU en de SPD.”
Aan onze collega’s van RTBF zegt Jana Heigl , factchecker bij het Duitse medium Bayerischer Rundfunk, dat ze bij het monitoren van de Duitse verkiezingen vooral in de richting van Rusland kijken wanneer het over mogelijke inmenging gaat.
Meer informatie over de factchecks van VRT NWS?
Zoek je meer verhalen van VRT NWS CHECK over factchecking, desinformatie of online bedrog? Die vind je hier.
Wil je weten hoe we te werk gaan bij het factchecken? Dat lees je in dit artikel.
Heb je vragen of opmerkingen of wil je weten wie er in ons team zit? Dat lees je in dit artikel.
Je vindt onze factchecks ook terug bij deCheckers , samen met betrouwbare factchecks van enkele andere Vlaamse en Nederlandse redacties.
Wil je iets laten checken? Stuur ons dan een mail via check@vrtnws.be.
VRT NWS is erkend lid van het International Fact-Checking Network (IFCN) en van het European Fact-Checking Standards Network (EFCSN ).
