In Zuid-Korea is Gil Won-ok (96) overleden, een van de laatste overlevende 'troostmeisjes'. Dat melden de autoriteiten. 'Troostmeisjes' zijn vrouwen die onder de Japanse bezetting tijdens de Tweede Wereldoorlog gedwongen werden tot seks met militairen. Gil heeft jarenlang gestreden voor excuses van Japan en erkenning van de slachtoffers.
Gil Won-ok (96) overleden, een van de laatste Koreaanse 'troostmeisjes' tijdens de Tweede Wereldoorlog
Inass Mouhamou
Gepubliceerd:
Opgelet: dit artikel bevat schokkende getuigenissen over misbruik.
Gil was 13 jaar toen ze in 1940 onder valse voorwendselen werd weggelokt uit het armoedige Pyongyang, vandaag de hoofdstad van Noord-Korea. Ze dacht in het door Japan bezette Manchuria, een gebied in het noord-oosten van China, werk te vinden als zangeres of als barvrouw.
Gil hoopte daarmee genoeg geld te verdienen om haar gearresteerde vader uit de cel te krijgen, maar het meisje belandde vrijwel meteen in een bordeel, waar ze uur na uur verkracht werd door Japanse soldaten.
Gil werd tot haar 18e vastgehouden door het Japanse leger. Ze werd uiteindelijk onvruchtbaar nadat ze syfilis had opgelopen in het bordeel en Japanse artsen haar eileiders hadden afgebonden, waardoor ze niet zwanger kon worden. “Dat zouden ze hun eigen Japanse dochters nooit hebben aangedaan”, getuigde Gil jaren later. “Ik werd verminkt toen ik 14 was.”
Japanse bezetting
In 1910 werd Korea geannexeerd door Japan. Onder de Japanse bezetting werden Koreanen tweederangsburgers van wie de cultuur en taal systematisch ondermijnd werden. Veel Koreanen belandden in dwangarbeid in de Japanse industrie; Koreaanse vrouwen werden tot seks gedwongen met militairen, vooral tijdens de Tweede Wereldoorlog.
Vrouwen uit de bezette gebieden in onder meer Korea, China en de Filipijnen werden door het Japanse leger gevangen gehouden om de troepen aan het front "ontspanning" te geven, maar in werkelijkheid werden de vrouwen jarenlang vastgehouden als seksslavinnen.
200.000 vrouwen
'Comfort women', oftewel 'troostmeisjes': het is een eufemisme voor de naar schatting 200.000 vrouwen die hetzelfde lot als dat van Gil zijn ondergaan. Tussen 1931 en 1945 haalden de Japanners de slachtoffers uit onder meer Korea, Vietnam, de Filipijnen, Indonesië en China.
Met het einde van de oorlog en het verlies van Japan, kon Gil terugkeren naar Korea. Net zoals veel voormalige 'troostmeisjes' is ze nooit getrouwd en heeft ze haar verleden jarenlang geheim gehouden. Gil ging aan de slag als straatverkoper en jaren later adopteerde ze een zoon.
Door schaamte is het lot van duizenden slachtoffers lang onbesproken gebleven. Het heeft decennia geduurd voordat overlevers hun verhalen durfden te delen. Gil deed haar verhaal voor het eerst in 1998, 53 jaar na het einde van de Tweede Wereldoorlog.
Onvermoeibare strijd
Gil trok jarenlang met lotgenoten de wereld rond in een strijd voor excuses en erkenning van de slachtoffers. De acties van de overlevers en mensenrechtenactivisten leidden al tot verschillende veroordelingen van Japan.
In november 2023 oordeelde het Zuid-Koreaanse hooggerechtshof dat Japan schadevergoedingen van ongeveer 141.000 euro per persoon moest betalen aan een groep Zuid-Koreaanse vrouwen die een rechtszaak hadden aangespannen tegen het land. Het vonnis verwierp daarbij een eerdere uitspraak uit 2021, waarbij de eis van de 'troostmeisjes' als niet ontvankelijk werd bestempeld.
Ze hebben het mis als ze denken dat het voorbij is als de laatste van ons sterft
Gil Won-ok
De kwestie van de 'troostmeisjes' leidt al jaren tot gespannen diplomatieke verhoudingen tussen Zuid-Korea en de voormalige bezetter Japan. In 2015 ondertekenden beide landen een overeenkomst waarin Japan zich verontschuldigde en herstelbetalingen stortte naar een fonds voor slachtoffers.
Terwijl de kwestie voor Japan daarmee als "finaal en onherroepelijk" afgesloten werd beschouwd, vonden de overlevers het akkoord onvoldoende. Het historische trauma blijft groot bij de Koreanen die het gevoel hebben dat Japan zich nooit ondubbelzinnig verontschuldigd heeft.
Gil heeft dan ook zich jarenlang aangesloten bij de wekelijkse betogingen aan de Japanse ambassade in Seoul, waar sinds 2011 een bronzen standbeeld in het teken van de 'troostmeisjes' staat.
Zo toont het monument een meisje op een stoel, met naast haar een lege stoel, een eerbetoon aan alle slachtoffers die zijn overleden, wachtend op Japanse excuses.
In 2014 ging Gil met anderhalf miljoen handtekeningen naar de Hoge Commissaris voor Mensenrechten bij de VN in Genève om erkenning en genoegdoening te eisen. Twee jaar later verscheen de beklijvende documentaire 'The Apology' (de verontschuldiging, red.) waarin getuigenissen van Gil en andere lotgenoten werden vastgelegd. "Ik zal nooit stoppen met hierover te praten", getuigde Gil daarin.
In 2017 bracht ze een album uit met liedjes die haar troost brengen. "Ik zong altijd liedjes wanneer ik me eenzaam voelde", zei ze dat jaar. Haar leven werd in 2018 door de Zuid-Koreaanse auteur Kim Sum neergepend in het boek 'Have you ever wished for a soldier to become an angel?'.
Een van de laatste overlevers
Gil overleed 16 februari in Incheon, in Zuid-Korea. De Koreaanse autoriteiten deelden niet wat de doodsoorzaak was, maar de afgelopen jaren werd Gil behandeld voor de ziekte van Alzheimer.
Gil was een van de laatste geregistreerde overlevers in Zuid-Korea. Van de 240 geregistreerde 'troostmeisjes' zijn vandaag nog 7 in leven, zij strijden nog steeds onvermoeibaar voort voor excuses en erkenning.
"Ze hebben het mis als ze denken dat het voorbij is als de laatste van ons sterft”, zei Gil in 2013. “Onze nakomelingen zullen blijven strijden zolang nodig is om de excuses te krijgen die we verdienen. Het zal niet voorbij zijn met onze dood”, aldus Gil.
