1 chirurg versus 300 (piepjonge) patiënten: grootste proces over kindermisbruik ooit in Frankrijk start

De Fransen hebben nog maar net de zaak-Pelicot (Dominique Pelicot drogeerde zijn vrouw jarenlang om haar te (laten) verkrachten, red.) achter de kiezen, of er staat een nieuw ophefmakend proces voor de deur.

De beklaagde: Joel Le Scouarnec. Ooit een gerespecteerd chirurg. Getrouwd (intussen gescheiden) en vader van 3 kinderen. Maar dus ook: verdachte in het grootste proces over kindermisbruik dat het land ooit gekend heeft. In het dossier worden maar liefst 299 slachtoffers genoemd, veelal kinderen.

Om de zaak goed te begrijpen, moeten we terugkeren naar 2017 - Le Scouarnec was dan al met pensioen. Het huis van Joel Le Scouarnec wordt ondersteboven gehaald tijdens een huiszoeking. Le Scouarnec wordt immers verdacht van de verkrachting van zijn 6-jarige buurmeisje. Een verkrachting waar hij intussen voor veroordeeld is, net als voor de verkrachting van 2 nichtjes en een patiëntje van amper 4 jaar. Hij zit sinds zijn arrestatie in 2017 achter de tralies. 

Terug naar de huiszoeking. Wat de agenten daar aantreffen, tart elke verbeelding. De speurders vinden niet alleen 300.000 beelden van kindermisbruik, pruiken, sekspoppen (van kinderformaat), maar vooral ook duizenden pagina's aan dagboeken. In de dagboeken beschrijft hij gedetailleerd hoe hij gedurende 25 jaar lang honderden jonge patiëntjes in ziekenhuizen verkrachtte of aanrandde.

Zo schrijft hij volgens France Bleu op 10 april 2004: "Terwijl ik 's ochtends mijn sigaret rookte, dacht ik na over het feit dat ik een grote pervert ben... en ik ben er erg blij mee." 

Fantasieën, zo zegt hij zelf. Wel schrijft hij elk jaar op zijn verjaardag - in hoofdletters: "Ik ben een pedofiel". Het gerecht heeft dan ook redenen om aan te nemen dat het meer was dan fantasieën. Veel meer.

In de handgeschreven notities stonden initialen van zijn slachtoffertjes en beschrijvingen van wat hij precies met hen deed. Die notities heeft de politie vergeleken met de ziekenhuisdossiers om zo potentiële slachtoffers te identificeren. In de periode van 1989 tot 2014 zou hij zo (minstens) 299 slachtoffers gemaakt hebben. Het merendeel (256) was minder dan 15 jaar oud, en er waren ongeveer evenveel jongens als meisjes. Het misbruik zou teruggaan tot in de jaren 80.

Doorheen zijn carrière werkte hij in verschillende ziekenhuizen in Bretagne en opereerde hij vaak kinderen met een ontstoken appendix.

Nog een gruwelijk detail: verschillende van zijn patiëntjes waren niet bij bewustzijn op het moment dat ze misbruikt werden. "Veel slachtoffers lagen in de operatiekamer van het ziekenhuis, onder narcose, herstellende van een operatie, onder sedatie, waardoor de slachtoffers zich niet konden realiseren wat er met hen gebeurd was", zegt aanklager Stéphane Kellenbergher aan The Guardian.

De politie moest dus - soms jaren en jaren later - aanbellen bij slachtoffers om uit de doeken te doen wat hen overkomen was. Onthullingen met een enorme impact. 

"De agenten lazen voor wat hij over mij geschreven had", getuigt Marie bij BBC. Een vrouw van 38, die in 1996 als 10-jarige geopereerd werd door Le Scouarnec. Ze is intussen getrouwd en zelf moeder geworden. "Het was onmogelijk om dat te herlezen. Stel je eens voor dat je harde pornografie leest en dat je opeens weet dat het over jezelf als kind gaat." 

Marie vertelt hoe ze door de jaren heen tal van specialisten geraadpleegd had, die haar allemaal gevraagd hadden of ze een jeugdtrauma had opgelopen. "Ik moet geloven dat mijn geheugen mij daartegen beschermd heeft. Maar het onderzoek bracht alles weer naar boven: beelden, gevoelens, herinneringen."

Ook een ander slachtoffer getuigt dat haar herinneringen terugkwamen, op het moment dat de politie voor haar deur stond. "Ik had flashbacks van iemand die mijn ziekenhuiskamer binnenkwam, de lakens optilde en zei dat hij ging controleren of alles goed gegaan was. Hij heeft mij verkracht."

Eén vraag komt bij alle slachtoffers terug: hoe kan het dat de man zó lang onopgemerkt kon toeslaan? 

"Hoeveel mensen wisten dat hij een pedoseksueel was en lieten hem zijn beroep uitoefenen, een beroep met kinderen", vraagt een van de slachtoffers zich af bij AFP. "Ze wisten het en deden niets."

En eigenlijk is het ook niet te begrijpen. 

Al in 2004 lichtte het FBI zijn Franse collega's in dat Le Scouarnec - en 2.467 andere Franse internetgebruikers - sites met beelden van kindermisbruik bezocht. Dat leidde een jaar later tot een voorwaardelijke celstraf van vier maanden. Maar - begrijpe wie begrijpen kan - de rechter legde hem geen verbod op om met kinderen te werken. 

In de tussentijd was hij overgeplaatst naar een andere stad, en begon hij "met een schone lei". In het ziekenhuis van Quimperlé waren ze niet op de hoogte van zijn veroordeling. Bovendien hadden ze op dat moment moeite om voldoende artsen aan te werven, waardoor er zelfs een sluiting van het operatiekwartier dreigde. "De komst van de nieuwe chirurg moet een opluchting geweest zijn", vertelt de huidige burgemeester van het stadje. 

Tot psychiater Thierry Bonvalot, op dat moment een collega in hetzelfde ziekenhuis, er via via lucht van kreeg. "Bepaalde zaken begonnen op te vallen", vertelt hij aan France24. Zo verdedigde Le Scouarnec een radioloog van het ziekenhuis die verschillende vrouwelijke patiënten verkracht had, waren er vraagtekens bij een operatie die Le Scouarnec had uitgevoerd bij een jongen en bekende hij uiteindelijk dat hij veroordeeld was. Daarnaast was er ook een melding gekomen dat hij misbruikbeelden op het werk had bekeken.

"Ik besefte dat hij gevaarlijk was en vroeg hem om af te treden. Hij weigerde."

Bonvalot liet het daar niet bij en schreef in juni 2006 een brief aan de directeur van het ziekenhuis - een brief die persagentschap AFP ook kon inzien. "Ik betwijfel zijn vermogen om sereen te werken met jonge kinderen." Een kopie van die brief belandde ook bij de plaatselijke afdeling van de Orde van Geneesheren (CDOM) en Bonvalot lichtte ook de toenmalige burgemeester en anesthesist in. "Die zei tegen mij: "Ik regel het persoonlijk"."

Toch wordt er nog steeds niet ingegrepen. Le Scouarnec krijgt zelfs de kans om hoofd van de chirurgieafdeling te worden. 

Het CDOM neemt na de waarschuwing van Bonvalot contact op met de lokale afdeling van het departement Volksgezondheid en Sociale Zaken, die op zijn beurt een brief krijgt van de directeur van het ziekenhuis in Quimperlé. Die directeur verdedigt Le Scouarnec en noemt hem "serieus en bekwaam". "Hij is vriendelijk en onderhoudt uitstekende relaties met patiënten en hun familie, en met het personeel."

Op 14 december 2006 organiseert het CDOM een vergadering om de zaak te bespreken. Maar 18 van de 19 artsen willen géén sanctie opleggen aan dokter Le Scouarnec. 

Case closed. En Le Scouarnec kan gewoon verderdoen. 

Maar de alarmsignalen blijven zich opstapelen. Zo start het regionale ziekenhuisagentschap in Bretagne ARH een onderzoek naar het ziekenhuis. De reden? Een klacht na de dood van een patiënte. Hij schrijft ook iemand van het kabinet Volksgezondheid aan. In een rapport aan diezelfde ambtenaar noemt hij Le Scouarnec "moreel ongeschikt om zijn beroep uit te oefenen". De minister van Volksgezondheid moet ingrijpen en een klacht indienen bij de Nationale Orde van Geneesheren.

Helaas volgt er amper 12 dagen later een kabinetswissel en de klacht komt er nooit. Alweer een gemiste kans.

Le Scouarnec zal na zijn passage in Quimperlé nog werken in het ziekenhuis van Jonzac. Daar werkte hij tot aan zijn pensioen in 2017. 

"Het disfunctioneren op zoveel niveaus heeft geleid tot het drama dat deze zaak is", zegt ook advocaat Frédéric Benoist bij BBC, die de belangenorganisatie "La Voix de l'Enfant" vertegenwoordigt. Hij noemt het bij AFP "een collectief falen" en heeft ook een klacht ingediend. 

"Eigenlijk", zo zegt advocate Satta, "is dit een proces van een hele maatschappij. Er was een tijd in Frankrijk dat zogezegde notabelen, denk aan advocaten, dokters of chirurgen, vertrouwd werden. Het leek alsof ze geen misdrijven konden plegen. Maar Le Scouarnec was een monster dat van zijn werkplek een jachtgebied maakte."

Of zoals slachtoffer François het bij Reuters verwoordt: "Ik realiseerde me dat deze chirurg me nooit had mogen opereren. Ik voel me verraden door de autoriteiten. Waarom heeft niemand deze chirurg verboden om te werken met kinderen?"

Dat zal naast de gruwelijke feiten an sich ongetwijfeld dé vraag worden van dit proces (en van het onderzoek dat er specifiek naar die "medische omerta" loopt).