Op gevaarlijke of ‘zwarte’ verkeerkruispunten die de Vlaamse overheid via een herinrichting veiliger maakt, vallen na die ingreep gemiddeld 28 procent minder gewonden en doden. Dat blijkt uit een studie van Verkeersinstituut Vias in opdracht van het Departement Mobiliteit en Openbare Werken (MOW) van de Vlaamse overheid. Méér blijkt momenteel niet mogelijk want ook foutief menselijk gedrag blijft op kruispunten voor ongevallen zorgen.
28 procent minder verkeersslachtoffers op gevaarlijke kruispunten na herinrichting
De lijst met ‘zwarte punten’ in Vlaanderen met een hoog aantal verkeersongevallen bestaat al sinds 2002. Het waren er toen zowat 800. Die historische lijst van gevaarlijke punten is nu bijna volledig weggewerkt. Sinds 2018 wordt daarnaast jaarlijks een dynamische lijst met gevaarlijke locaties opgemaakt want het verkeersbeeld verandert voortdurend. Daar zitten nu nog 264 zwarte punten in.
Van 800 naar 264
De Vlaamse overheid stelt deze lijst samen om een overzicht te krijgen van onveilige kruispunten en wegsegmenten waar ongevallen gelinkt kunnen worden aan de inrichting - en dus niet aan het individuele gedrag van bestuurders. Zo weet het Agentschap Wegen en Verkeer (AWV) waar ingrepen nodig zijn om de verkeersveiligheid te verhogen. De laatste dynamische lijst gevaarlijke punten (gebaseerd op de ongevallencijfers van 2020, 2021 en 2022) telt 264 locaties. Dat is minder dan in 2021 (301) en 2022 (300), maar dat is wel een beperkte toename tegenover 2023 (258). 119 punten (45 procent) op de lijst zijn ondertussen aangepakt en op 38 punten (14 procent) zijn werken in uitvoering of op korte termijn gepland.
Voor het eerst is er nu door Vias op basis van ongevallengegevens ook een objectieve meting uitgevoerd naar het effect van het veiliger maken van die kruispunten door een aanpassing in de infrastructuur.
De meest effectieve maatregelen zijn volgens de studie:
plaatsen van afschermende constructies zoals vangrails of betonnen constructies (-42 procent slachtoffers)
een tunnel of brug onder/over een kruispunt (-39 procent)
aanleggen of vernieuwen van een rotonde (-33 procent)
een circulatieplan in een stad (-33 procent)
aparte fietspaden (-29 procent)
kruispunten met (deels) conflictvrije verkeerslichtenregeling kennen een sterkere daling in het aantal letselongevallen dan kruispunten uitgerust met een klassieke verkeerslichtenregeling
Ook de zogenoemde ‘quick wins’ renderen. Dat zijn doorgaans snelle aanpassingen, zoals een volle witte lijn of extra opstelstroken via ‘verfmaatregelen’. Ze zorgen voor een vermindering van 19 procent in het aantal letselongevallen ten opzichte van 27 procent bij een structurele ingreep, die doorgaans later volgt.
De studie meet effectief het netto-effect van de aanpassingen aan de kruispunten en houdt dus geen rekening met externe factoren die de verkeersveiligheid ook beïnvloeden: denk aan minder of meer ongevallen door menselijk gedrag.
Dat verklaart ook meteen het relatieve succes van de herinrichting van kruispunten. Je kan teleurgesteld zijn door ‘slechts’ 28 procent minder verkeersslachtoffers of het resultaat net enthousiasmerend vinden.
Drank en drugs achter het stuur, moedwillig door rood rijden of ander onaangepast rijgedrag. Ook dat leidt tot ongevallen op diezelfde kruispunten
Stef Willems, Verkeersinstituut Vias
De realiteit is echter dat je met veilige infrastructuur maar een deel van het probleem kan oplossen. Menselijk gedrag blijft een even grote factor: drank en drugs achter het stuur, moedwillig door rood rijden of ander onaangepast rijgedrag. Ook dat leidt tot ongevallen op diezelfde kruispunten. Bovendien is de mobiliteitsmarkt in beweging: er gebeuren – ook op kruispunten – steeds meer ongevallen met snelle elektrische fietsen en e-steppers.
Tot slot hebben we in Vlaanderen ook een grote handicap. Door onze ruimtelijke wanorde zijn veel kruispunten volgebouwd. Zo wordt het voor de wegbeheerder extra moeilijk om kruispunten volledig veilig te maken. Er is te weinig ruimte voor aparte fietspaden of voor afslagstroken voor auto’s zodat een volledig conflictvrije verkeerslichtenregeling niet mogelijk is.
Meer details over gevaarlijke punten en de studie van Vias? Je vindt het allemaal hier .
