De eerste fysieke gesprekken tussen de Verenigde Staten en Rusland over de oorlog in Oekraïne hebben zich vandaag in Saudi-Arabië afgespeeld. Het zeldzame overleg, waar Oekraïne niet bij mocht zijn, is ook van persoonlijk belang voor het Arabische gastland. Volgens professor Koert Debeuf wil Saudi-Arabië het imago van bemiddelaar verwerven.
Waarom is Saudi-Arabië plots het toneel voor gesprekken tussen Rusland en VS? "Vooral reputatie en positief imago spelen mee"
Robbe Wets
Gepubliceerd:
De Amerikaanse president Donald Trump belde vorige week woensdag met de Russische president Vladimir Poetin over de oorlog in Oekraïne. Het telefoongesprek opende de lijn tussen Washington en Moskou.
De ministers van Buitenlandse Zaken van beide landen en andere vertegenwoordigers hebben elkaar vandaag ontmoet in de Saudische hoofdstad Riyad. Voor Oekraïne zelf was er aan tafel geen plaats.
"Ze zijn overeengekomen om te blijven spreken", vertelt Koert Debeuf, professor internationale betrekkingen aan de VUB, in de Wereld Vandaag op Radio 1 over de uitkomst van deze eerste fysieke ontmoeting tussen de VS en Rusland. "Welke richting ze willen uitgaan is minder duidelijk."
De Russen en Amerikanen kozen voor Saudi-Arabië als neutraal terrein voor de gesprekken. "Dat is op zich vreemd omdat Saudi-Arabië nu eenmaal geen reputatie heeft om dat soort bemiddelingstoppen te organiseren", duidt Debeuf. Daar lijkt volgens hem dus verandering in te komen. "Het wil blijkbaar het imago van een land dat kan bemiddelen en kan zorgen dat mensen aan tafel komen zitten. Dat is nieuw."
Qatar achterna
Het is nog onduidelijk of de diplomatieke rol van Saudi-Arabië meer inhoudt dan die van gastland. Volgens Debeuf is die voorlopig alleszins beperkt. "Koning Salman neemt zogezegd de leiding en zal misschien wel een aantal gesprekken bemiddelen."
Het kleinere, maar evengoed invloedrijke buurland Qatar kan een voorbeeld zijn voor Saudi-Arabië. Qatar was de locatie voor de onderhandelingen tussen Israël en Hamas over de oorlog in Gaza, maar onderhandelde ook mee over het akkoord voor het staakt-het-vuren. "De rol van de diplomatie van Qatar was niet onbelangrijk", schetst Debeuf.
"Wellicht zullen ook de Saudi's proberen om toch een rol te spelen om mensen aan tafel te houden, samen te vatten of nieuwe ideeën op tafel te leggen.
Terwijl de twee buurlanden in het verleden rivalen waren, zijn het nu eerder concurrenten. Beide willen zichzelf op de kaart zetten. In 2022 organiseerde Qatar het WK voetbal. Drie wereldbekers later, in 2034, zal het de beurt zijn aan Saudi-Arabië om de aandacht op te eisen.
Dat opbod is voor de Saudi's mogelijk motivatie om diplomatiek succes te boeken. "Wij gaan alles doen om dit te laten lukken", illustreert Debeuf de Saudische gedachtegang.
Imago oppoetsen
Volgens Debeuf draait het voor Saudi-Arabië om "reputatie en een positief imago". Het land schond meermaals mensenrechten met lijfstraffen of executies en ook door een ander schandaal kwam het in opspraak. "Het imago was sinds de moord op de journalist Khashoggi heel slecht geworden", bevestigt Debeuf.
De Saudische journalist Jamal Khashoggi werd in 2018 in het Saudische consulaat in Istanboel vermoord. Zijn lichaam werd in stukken gehakt. Onderzoeken van de VN en VS linkten de staat Saudi-Arabië aan de moord. Er wordt vermoed dat de Saudische kroonprins Mohammed bin Salman zelf de opdracht ertoe heeft gegeven.
De moord op Khashoggi kwam het Saudische leiderschap op felle kritiek te staan uit de VS en Europa. Toch viel het land niet in isolement en herstelde het langzaamaan zijn relaties met het Westen.
Zwitserse neutraliteit
In Europa is Zwitserland het neutrale land waar tegenstanders elkaar traditiegetrouw spraken of spanningen probeerden binnen de perken te houden. De staat maakt ook geen deel uit van de Europese Unie. "Daar werden de grote onderhandelingen gedaan en de vredesgesprekken gevoerd", zegt Debeuf.
"Blijkbaar wordt die Zwitserse rol nu naar de 'Golf' getrokken. Als je wil vooruit geraken met zo'n gigantisch probleem kan je best bij ons komen", imiteert de professor de Golfstaten.
Zo verliest Europa ook diplomatiek het vermogen om zijn stempel te drukken op de internationale politiek. Het continent schaart zich achter Oekraïne in de oorlog tegen Rusland en kan daardoor op het wereldtoneel niet de neutrale speler zijn.
Debeuf haalt een moderne grootmacht aan. "China komt ook gemakkelijker naar de 'Golf', misschien gemakkelijker dan naar Europa, omdat men het gevoel heeft dat Europa gewoon luistert naar de Verenigde Staten."
Beluister hier het gesprek met professor Koert Debeuf in De Wereld Vandaag (Radio 1):
Vredesgesprekken in Saudi-Arabië: “Golfstaten hebben rol van Zwitserland overgenomen"
